Polen - Poland

Van Wikipedia, De Gratis Encyclopedie

Pin
Send
Share
Send

Coördinaten: 52 ° noorderbreedte 20 ° E / 52 ° N 20 ° E / 52; 20

Republiek Polen

Rzeczpospolita Polska  (Pools)
Hymne:"Mazurek Dąbrowskiego"
(Engels: "Polen is nog niet verloren")
EU-Polen (orthografische projectie) .svg
EU-Polen.svg
Plaats van Polen (donkergroen)

- in Europa (groen & donkergrijs)
- in de Europeese Unie (groen) - [Legende]

Kapitaal
en grootste stad
Warschau
52 ° 13'N 21 ° 02'E / 52,217 ° N 21,033 ° E / 52.217; 21.033
Officiële talenPools[1]
Etnische groeperingen
(2011[2][3])
Religie
(2015[4])
Demoniem (s)
  • Pools
  • Pool
RegeringUnitair semi-presidentieel
constitutionele Republiek
Andrzej Duda
• premier
Mateusz Morawiecki
Wetgevende machtparlement
Senaat
Sejm
Vorming
14 april 966
18 april 1025
1 juli 1569
24 oktober 1795
22 juli 1807
9 juni 1815
11 november 1918
17 september 1939
19 februari 1947
31 december 1989[6]
Oppervlakte
• Totaal
312,696[7] km2 (120.733 vierkante mijl)[b] (69e)
• Water (%)
1,48 (vanaf 2015)[9]
Bevolking
• schatting voor 2019
Verminderen 38,383,000[10] (37e)
• Dichtheid
123 / km2 (318,6 / vierkante mijl) (83e)
BBP (PPP)2020 schatting
• Totaal
Toename $ 1.353 biljoen[11] (22e)
• Per hoofd van de bevolking
Toename $35,651[11] (43e)
BBP (nominaal)2020 schatting
• Totaal
Toename $ 607 miljard[11] (20e)
• Per hoofd van de bevolking
Toename $15,988[11] (54ste)
Gini (2019)Negatieve stijging 28.5[12]
laag
HDI (2018)Toename 0.872[13]
heel hoog · 32e
ValutaPoolse zloty (PLN)
TijdzoneUTC+1 (CET)
• Zomer (DST)
UTC+2 (CEST)
Datumnotatiedd / mm / jjjj (CE)
RijzijdeRechtsaf
Bellen code+48
ISO 3166-codePL
Internet-TLD.pl
Website
polen.pl

Polen (Pools: Polska [Ɔpɔlska] (Over dit geluidluister)), officieel het Republiek Polen (Pools: Rzeczpospolita Polska[c] [ʐɛt͡ʂpɔˈspɔlita ˈpɔlska] (Over dit geluidluister)), is een land in Centraal Europa.[14] Het is verdeeld in 16 administratieve provincies, met een oppervlakte van 312.696 vierkante kilometers (120.733 sq mi), en heeft een grotendeels gematigd seizoengebonden klimaat.[8] Met een bevolking van bijna 38,5 miljoen mensen is Polen de vijfde meest bevolkte lidstaat van de Europese Unie.[8] Polen's hoofdstad en grootste metropolis is Warschau​Andere grote steden zijn onder meer Krakau, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdansk, en Szczecin.

Het topografisch diverse grondgebied van Polen strekt zich uit van de stranden langs de Oostzee in het noorden naar de Sudeten en Karpatische bergen in het zuiden. Het land wordt begrensd door Litouwen en Rusland Kaliningrad oblast naar het noordoosten, Wit-Rusland en Oekraïne naar het Oosten, Slowakije en de Tsjechië naar het zuiden, en Duitsland naar het westen.[15]

De geschiedenis van mens activiteit op Poolse bodem overspant duizenden jaren. Door de late oudheid periode werd het enorm divers, met verschillende culturen en stammen die zich op het uitgestrekte vestigden Midden-Europese vlakte​Het was echter de West-Polanen die de regio domineerde en gaf Polen zijn naam​De oprichting van de Poolse staat kan worden herleid tot 966, toen de heidense heerser van een rijk dat even groot is als het grondgebied van het huidige Polen Christendom en omgezet naar Katholicisme.[16] De Koninkrijk Polen werd opgericht in 1025, en in 1569 bevestigde het zijn lange bestaan politieke associatie met Litouwen door het Unie van Lublin​Deze unie vormde de Pools-Litouwse Gemenebest, een van de grootste (meer dan 1.000.000 vierkante kilometer - 400.000 vierkante mijl) en meest bevolkte landen van het Europa van de 16e en 17e eeuw, met een uniek liberaal politiek systeem dat de eerste geschreven nationale grondwet van Europa, de Grondwet van 3 mei 1791.[17][18][19]

Met het overlijden van bekendheid en welvaart, het land was verdeeld door aangrenzende staten aan het einde van de 18e eeuw, en herwonnen onafhankelijkheid in 1918 met de Verdrag van Versailles​Na een reeks territoriale conflictenherstelde het nieuwe multi-etnische Polen zijn positie als belangrijke speler in de Europese politiek. In september 1939 Tweede Wereldoorlog begon met de invasie van Polen door Duitsland, gevolgd door de Sovjets binnenvallen van Polen in overeenstemming met de Molotov-Ribbentrop-pact​Ongeveer zes miljoen Poolse burgers, waaronder drie miljoen van de de Joden van het land, omgekomen in de loop van de oorlog.[20][21] Als lid van de Oostblok, de Poolse Volksrepubliek onmiddellijk uitgeroepen was een hoofdondertekenaar van de Verdrag van Warschau temidden van globaal Koude Oorlog spanningen. In de nasleep van de 1989 evenementen, met name door de opkomst en bijdragen van de Solidariteitsbeweging, de communistische regering was opgelost en Polen herstelde zichzelf als een semi-president democratisch republiek.

Polen heeft een ontwikkelde markt en is een regionale macht in Centraal-Europa, met de grootste beurs in de Oost-Centraal-Europese zone.[22] Het heeft de zesde grootste economie in de Europeese Unie door nominaal BBP[23] en de op vier na grootste door BBP (PPP)​Het is een van de meest dynamische economieën ter wereld,[24] tegelijkertijd een zeer hoge rang behalen op de Index voor menselijke ontwikkeling.[25] Polen is een ontwikkelde land,[26][27] die een economie met een hoog inkomen[28] samen met zeer hoge normen van leven, levenskwaliteit,[29] veiligheid, onderwijs en economische vrijheid.[30][31] Naast een ontwikkeld onderwijssysteem, biedt de staat ook gratis universitaire opleiding, sociale zekerheid, en een universele gezondheidszorg systeem.[32][33] Het land heeft er 16 Unesco Werelderfgoedlocaties, Waarvan er 15 cultureel zijn.[34] Polen is een lidstaat van de Schengengebied, de Verenigde Naties, NAVO, de OESO, de Three Seas Initiative, de Visegrád Group, en te gast geweest bij het G20.

Etymologie

De oorsprong van de naam "Polen" is afgeleid van de West-Slavisch stam van Polanen (Polanie), die de Warta stroomgebied van de huidige tijd Groot-Polen regio vanaf het midden van de 6e eeuw. De oorsprong van de naam Polanie zelf is afgeleid van de Oerslavisch woord pool (veld). In sommige talen, zoals Hongaars, Litouws, Perzisch en Turks, is dat van het land naam is afgeleid van de Lendians (Lędzianie of Lachy),[35] die woonden aan de zuidoostelijke rand van het huidige Klein-Polen, in de Cherven Grods tussen de 7e en 11e eeuw - landen die deel uitmaakten van het territoriale domein dat door de Polen werd geregeerd. Hun naam is afgeleid van de Oud Pools woord lęda (open land of vlakte).[36]

Geschiedenis

Prehistorie en protohistorie

Reconstructie van een Bronstijd, Lausitzcultuur nederzetting in Biskupin, c. 700 voor Christus

De vroege Bronstijd in Polen begon rond 2400 voor Christus, terwijl de Ijzertijd begon in ongeveer 700 voor Christus.[37] Gedurende deze tijd is het Lausitzcultuur, die zowel de bronstijd als de ijzertijd omvatte, werd bijzonder prominent. De meest bekende archeologische vondst uit de prehistorie en protohistorie van Polen is de Biskupin versterkte nederzetting (nu gereconstrueerd als openluchtmuseum), daterend uit de Lausitzcultuur van de late bronstijd, rond 748 voor Christus.[38][39]

Door de Oudheid periode, bevolkten veel verschillende oude etnische groepen de regio's van wat nu Polen is in een tijdperk dat dateert van ongeveer 400 voor Christus tot 500 na Christus. Deze groepen worden geïdentificeerd als Keltisch, Scythisch, Germaans, Sarmatisch, Slavisch en Baltisch stammen. Ook zijn recente archeologische vondsten in de Kuyavia regio bevestigde de aanwezigheid van de Romeinse legioenen op het grondgebied van Polen.[40] Dit waren hoogstwaarschijnlijk expeditionaire missies die werden uitgezonden om de amber handel. De exacte tijd en routes van de oorspronkelijke migratie en afwikkeling van Slavische volkeren mist geschreven records en kan alleen als gefragmenteerd worden gedefinieerd.[41] De Slavische stammen die zich op het grondgebied van het moderne Polen vestigden, migreerden in de 6e eeuw na Christus naar de regio. Tot de oprichting van Mieszko's staat en zijn daaropvolgende bekering tot het christendom in 966 na Christus, de belangrijkste religie van de velen West-Slavisch (Lechitische) stammen die het geografische gebied van het huidige Polen bewoonden heidendom​Met de Doop van Polen accepteerden de Poolse heersers Westers christendom en de religieuze autoriteit van de Romeinse kerk​De overgang van het heidendom was echter geen soepel en onmiddellijk proces voor de rest van de bevolking, zoals blijkt uit de heidense reactie van de jaren 1030.[42]

Piast-dynastie

Polen onder de heerschappij van hertog Mieszko I, wiens acceptatie van Christendom en de daaropvolgende Doop van Polen markeert het begin van de Poolse staat in 966

Polen begon zich te vormen tot een herkenbare unitaire en territoriale entiteit rond het midden van de 10e eeuw onder de Piast-dynastie​Polen's eerste historisch gedocumenteerd heerser, Mieszko I, geaccepteerd Christendom, als de rechtmatige religie van zijn rijk, onder auspiciën van de Latijnse Kerk met de Doop van Polen in 966. Het grootste deel van de bevolking bekeerde zich in de loop van de volgende eeuwen. In 1000, Boleslaw the Brave, die het beleid van zijn vader Mieszko voortzette, hield een Congres van Gniezno en creëerde het metropolis van Gniezno en de bisdommen van Krakau, Kołobrzeg, en Wrocław​De heidense onrust leidde echter tot de overdracht van de hoofdstad naar Krakau in 1038 door Casimir I de Hersteller.[43]

Vroegst bekende hedendaagse afbeelding van een Poolse monarch, koning Mieszko II Lambert van Polen, die regeerde tussen 1025 en 1031

In 1109, Prince Bolesław III Wrymouth versloeg de koning van Duitsland Henry V bij de Slag bij Hundsfeld, het stoppen van de Duitse inval in Polen. De botsing tussen Bolesław III en Henry V werd gedocumenteerd door Gallus Anonymus in zijn kroniek uit 1118.[44] In 1138 viel Polen uiteen in verschillende kleinere hertogdommen toen Bolesław zijn land onder zijn zonen verdeelde. In 1226, Konrad I van Mazovië, een van de regionale Piast hertogen, nodigde de Teutoonse ridders om hem te helpen de strijd aan te gaan Baltisch Pruisisch heidenen; een beslissing die leidde tot eeuwenlange oorlogvoering met de ridders. In 1264, de Statuut van Kalisz of het Algemeen Handvest van Joodse Vrijheden introduceerde talrijke rechten voor de Joden in Polen, wat leidde tot een bijna autonome "natie binnen een natie".[45]

In het midden van de 13e eeuw werd de Silezische tak van de Piast-dynastie (Hendrik I de bebaarde en Hendrik II de Vrome, regeerde 1238-1241) er bijna in geslaagd de Poolse landen te verenigen, maar de mongolen viel het land binnen vanuit het oosten en versloeg de gecombineerde Poolse strijdkrachten bij de Slag bij Legnica waar hertog Hendrik II de Vrome stierf. In 1320, na een aantal eerdere mislukte pogingen van regionale heersers om de Poolse hertogdommen te verenigen, Władysław I consolideerde zijn macht, nam de troon en werd de eerste koning van een herenigd Polen​Zijn zoon, Casimir III (regeerde 1333-1370), heeft een reputatie als een van de grootste Poolse koningen en kreeg brede erkenning voor het verbeteren van de infrastructuur van het land.[46][47] Hij breidde ook koninklijke bescherming uit naar Joden, en moedigde hun immigratie naar Polen aan.[46][48] Casimir III realiseerde zich dat de natie een klasse van goed opgeleide mensen nodig had, vooral advocaten, die de wetten van het land konden codificeren en de rechtbanken en kantoren konden beheren. Zijn inspanningen om een ​​instelling voor hoger onderwijs op te richten in Polen werden uiteindelijk beloond toen Paus Urbanus V verleende hem toestemming om het Universiteit van Krakau.

Casimir III de Grote is de enige Poolse koning die de titel van Super goed​Hij bouwde uitgebreid tijdens zijn bewind, en hervormde het Poolse leger samen met de wettelijke code van het land, 1333-1370.

De Gouden vrijheid van de edelen begonnen zich te ontwikkelen onder de heerschappij van Casimir, in ruil voor hun militaire steun, deed de koning een reeks concessies aan de adel en stelde hij hun juridische status als superieur aan die van de stedelingen vast. Toen Casimir de Grote stierf in 1370, liet hij geen legitieme mannelijke erfgenaam achter, de Piast-dynastie kwam tot een einde.

In de 13e en 14e eeuw werd Polen een bestemming voor Duitse, Vlaamse en in mindere mate Waalse, Deense en Schotse migranten. Ook begonnen Joden en Armeniërs zich in deze tijd in Polen te vestigen en te bloeien (zie Geschiedenis van de joden in Polen en Armeniërs in Polen).

De Zwarte Dood, een plaag die Europa teisterde van 1347 tot 1351, had geen significante invloed op Polen, en het land bleef gespaard van een grote uitbraak van de ziekte.[49][50] De reden hiervoor was het besluit van Casimir de Grote om de grenzen van het land in quarantaine te plaatsen.

Jagiellon-dynastie

De Slag bij Grunwald werd uitgevochten tegen de Duitse Orde van Duitse Ridders, en resulteerde in een beslissende overwinning voor de Koninkrijk Polen, 15 juli 1410.

De Jagiellon-dynastie overspande de late Middeleeuwen en vroeg Moderne tijd van de Poolse geschiedenis. Te beginnen met de Litouwse groothertog Jogaila (Władysław II Jagiełło), de Jagiellon-dynastie (1386-1572) vormde de Pools-Litouwse unie​Het partnerschap bracht enorm Litouws-gecontroleerd Rus 'gebieden in de invloedssfeer van Polen en bleek gunstig voor de Polen en Litouwers, die naast elkaar bestonden en samenwerkten in een van de grootste politieke entiteiten in Europa voor de komende vier eeuwen.

In het Oostzeegebied de strijd van Polen en Litouwen met de Teutoonse ridders voortgezet en culmineerde in de Slag bij Grunwald in 1410, waar een gecombineerd Pools-Litouws leger hen een beslissende overwinning behaalde.[51] In 1466, na de Dertienjarige oorlog, Koning Casimir IV Jagiellon gaf koninklijke toestemming aan de Vrede van Thorn, die de toekomst creëerde Hertogdom Pruisen onder Poolse heerschappij. De Jagiellon-dynastie vestigde op een gegeven moment ook dynastieke controle over de koninkrijken van Bohemen (1471 en verder) en Hongarije.[52][53] In het zuiden confronteerde Polen de Ottomaanse Rijk en de Krim-Tataren (door wie ze werden aangevallen bij 75 verschillende gelegenheden tussen 1474 en 1569),[54] en hielp Litouwen in het oosten tegen de Groothertogdom Moskou​Sommige historici schatten dat het overvallen van slaven op de Krim-Tataren Polen en Litouwen tussen de jaren 1494 en 1694 een miljoen van de bevolking heeft gekost.[55]

Wawel-kasteel in Krakau, zetel van Poolse koningen van 1038 tot de hoofdstad werd verplaatst Warschau in 1596. De koninklijke residentie is daar een voorbeeld van Renaissance architectuur in Polen.

Polen ontwikkelde zich als een feodaal staat, met een overwegend agrarische economie en een steeds machtiger wordende landde adel​De Nihil novi wet aangenomen door de Polen Sejm (parlement) in 1505, droeg het grootste deel van de wetgevende macht van de vorst tot de Sejm, een gebeurtenis die het begin markeerde van de periode die bekend staat als "Gouden Vrijheid", toen de staat werd geregeerd door de "vrije en gelijke" Poolse adel. protestante Reformatie bewegingen drongen diep door in het Poolse christendom, wat resulteerde in de totstandkoming van beleid ter bevordering van religieuze tolerantie, uniek in Europa op dat moment.[56] Door deze tolerantie kon het land de meeste religieuze onrust vermijden die zich in de 16e eeuw over Europa verspreidde.[56]

De Europeaan Renaissance opgeroepen in late Jagiellon Polen (onder koningen Sigismund I de oude en Sigismund II Augustus) een gevoel van urgentie in de noodzaak om een cultureel ontwaken, en tijdens deze periode bloeiden de Poolse cultuur en de economie van het land. In 1543, Nicolaus Copernicus, een astronoom uit Rennen, publiceerde zijn baanbrekende werk De revolutionibus orbium coelestium (Over de omwentelingen van de hemelse sferen) en werd daarmee de eerste voorstander van een voorspellend wiskundig model dat de heliocentrische theorie, dat het geaccepteerde basismodel werd voor de praktijk van de moderne astronomie. Een andere belangrijke figuur die met het tijdperk wordt geassocieerd, is de classicistische dichter Jan Kochanowski.[57]

Pools-Litouwse Gemenebest

De Confederatie van Warschau aangenomen door de Poolse nationale vergadering (Sejm Konwokacyjny), uitgebreide religieuze vrijheden en tolerantie in de Gemenebest, en was de eerste in zijn soort in Europa, 28 januari 1573.

De 1569 Unie van Lublin vestigde de Pools-Litouwse Gemenebest, een meer verenigde federale staat met een electieve monarchie, maar die grotendeels werd bestuurd door de adel, via een systeem van lokale vergaderingen met een centraal parlement. De Confederatie van Warschau (1573) garandeerde godsdienstvrijheid voor de Poolse adel (szlachta) en stedelingen (mieszczanie)​echter, de boeren (chłopi) waren nog steeds onderworpen aan strenge beperkingen die hun werden opgelegd door de adel.[45] De oprichting van het Gemenebest viel samen met een periode van stabiliteit en welvaart in Polen, waarna de unie een Europese macht en een belangrijke culturele entiteit werd, die ongeveer een miljoen vierkante kilometer van Midden- en Oost-Europa besloeg, en tevens een agent voor de verspreiding van Westerse cultuur door Polonisatie naar gebieden in het huidige Litouwen, Letland, Oekraïne, Wit-Rusland en West-Rusland.

In de 16e en 17e eeuw, Polen leed aan een aantal dynastieke crises tijdens het bewind van de Vasa koningen Sigismund III en Władysław IV en bevond zich verwikkeld in grote conflicten met Rusland, Zweden en het Ottomaanse rijk, evenals een reeks minderjarige Kozak opstanden.[58] In 1610 stond een Pools leger onder bevel van Hetman Stanisław Żółkiewski in beslag genomen Moskou na het winnen van de Slag bij Klushino​In 1611 kwam de tsaar van Rusland hulde gebracht naar de Koning van Polen.

De Pools-Litouwse Gemenebest in zijn grootste mate na de Bestand van Deulino​Tijdens de eerste helft van de 17e eeuw had het Gemenebest een oppervlakte van ongeveer 1.000.000 vierkante kilometer (390.000 vierkante mijl).

Na de ondertekening van Bestand van Deulino, Polen had in de jaren 1618-1621 een oppervlakte van ongeveer 1 miljoen km2 (390.000 vierkante mijl).

Vanaf het midden van de 17e eeuw nam de democratie van de adel, die leed aan interne wanorde, geleidelijk af, waardoor het eens zo machtige Gemenebest kwetsbaar werd voor buitenlandse interventie. Beginnend in 1648, de Kozak Khmelnytsky-opstand overspoelde het zuiden en oosten, en liet Oekraïne uiteindelijk verdeeld achter, waarbij het oostelijke deel verloren ging door het Gemenebest en een afhankelijkheid werd van de Tsaardom van Rusland. Dit werd gevolgd door de 'Zondvloed', een Zweedse invasie van Polen, die door het Poolse hart trok en de bevolking, cultuur en infrastructuur van het land verwoestte - ongeveer vier miljoen van de elf miljoen inwoners van Polen stierven in de 17e eeuw door hongersnoden en epidemieën.[59] Echter, onder John III Sobieski de militaire bekwaamheid van het Gemenebest werd hersteld en in 1683 speelden de Poolse troepen een belangrijke rol in de Slag om Wenen tegen de Ottomaanse leger, onder bevel van Kara Mustafa, de grootvizier van de Ottomaanse Rijk.

koning John III Sobieski versloeg de Ottomaanse Turken bij de Slag om Wenen op 12 september 1683.

Het bewind van Sobieski betekende het einde van het gouden tijdperk van de natie. Omdat het Gemenebest onderhevig was aan bijna constante oorlogvoering en enorme bevolkingsverliezen leed en enorme schade aan zijn economie leed, raakte het Gemenebest in verval. De overheid werd ondoelmatig als gevolg van grootschalige interne conflicten (bijv. Lubomirski-opstand tegen John II Casimir en rebels confederaties) en corrupte wetgevingsprocessen. De adel viel onder de controle van een handvol magnaten, en dit, verergerd met twee relatief zwakke koningen van de Saksisch Wettin-dynastie, Augustus II en Augustus III, evenals de opkomst van Rusland en Pruisen na de Grote Noordelijke Oorlog alleen maar om de benarde situatie van het Gemenebest te verergeren. Desondanks gaf de personele unie van het Gemenebest-Saksen aanleiding tot de opkomst van de eerste hervormingsbeweging van het Gemenebest, en legde de basis voor de Poolse verlichting.[60]

Tijdens het laatste deel van de 18e eeuw deed het Gemenebest pogingen om fundamentele interne hervormingen door te voeren; met de tweede helft van de eeuw die een sterk verbeterde economie, een aanzienlijke bevolkingsgroei en verreikende vooruitgang op het gebied van onderwijs, intellectueel leven, kunst en vooral tegen het einde van de periode de evolutie van het sociale en politieke systeem met zich meebracht. De meest dichtbevolkte hoofdstad van Warschau is vervangen Gdansk (Danzig) als het belangrijkste handelscentrum, en de rol van de meer welvarende stedelijke bevolking nam toe.

Partities

Stanisław II Augustus, de laatste Koning van Polen, besteeg de troon in 1764 en regeerde tot zijn troonsafstand op 25 november 1795.

De koninklijke verkiezing van 1764 resulteerde in de verhoging van Stanisław II augustus (een Poolse aristocraat verbonden met de Czartoryski familie factie van magnaten) aan de monarchie. Echter, als een eenmalige persoonlijke bewonderaar van keizerin Catherine II van Ruslandbracht de nieuwe koning een groot deel van zijn regering door, verscheurd tussen zijn verlangen om hervormingen door te voeren die nodig zijn om zijn natie te redden, en zijn vermeende noodzaak om in een politieke relatie met zijn Russische sponsor te blijven. Dit leidde tot de vorming van de 1768 Bar Confederatie, een szlachta opstand gericht tegen de Poolse koning en zijn Russische sponsors, met als doel de onafhankelijkheid van Polen en de traditionele privileges van de szlachta te behouden. pogingen tot hervorming lokten de buren van de vakbond uit, en in 1772 Eerste partitie van het Gemenebest door Pruisen, Rusland en Oostenrijk vond plaats; een handeling die de "Partitie Sejm", onder aanzienlijke dwang, uiteindelijk" geratificeerd " voldongen feit.[61] Ongeacht dit verlies, richtte de koning in 1773 het Commissie van Nationaal Onderwijs, de eerste onderwijsautoriteit van de overheid in Europa. Lijfstraffen voor kinderen werden in 1783 officieel verboden.

Grondwet van 3 mei, enactment ceremonie in de Senaatskamer in de Koninklijk kasteel van Warschau, 1791

De Geweldige Sejm bijeengeroepen door Stanisław II augustus in 1788 met succes aangenomen de 3 mei Grondwet, de eerste reeks moderne hoogste nationale wetten in Europa. Dit document, door tegenstanders beschuldigd van het koesteren van revolutionaire sympathieën, genereerde echter sterke tegenstand van de edelen en conservatieven van het Gemenebest, evenals van Catherine II, die, vastbesloten om de wedergeboorte van een sterk Gemenebest te voorkomen, plannen maakte voor de definitieve verbrokkeling van het Poolse land. Litouwse staat. Rusland werd geholpen bij het bereiken van zijn doel toen de Targowica Confederatie, een organisatie van Poolse edelen, deed een beroep op de keizerin om hulp. In mei 1792 staken Russische troepen de grens van het Gemenebest over en begonnen daarmee de Pools-Russische oorlog.

De defensieve oorlog van de Polen eindigde voortijdig toen de koning, overtuigd van de zinloosheid van het verzet, capituleerde en zich aansloot bij de Targowica Confederatie. De Confederatie nam toen de regering over. Rusland en Pruisen, die louter het bestaan ​​van een Poolse staat vreesden, regelden en in 1793 executeerden de Tweede partitie van het Gemenebest, waardoor het land zo veel grondgebied werd ontnomen dat het praktisch niet in staat was om zelfstandig te bestaan. Uiteindelijk, in 1795, na de mislukking Kościuszko-opstand, het Gemenebest was een laatste keer gepartitioneerd door alle drie zijn machtigere buren, en daarmee effectief opgehouden te bestaan.[62] De 18-eeuwse Britse staatsman en filosoof Edmund Burke vatte de partities samen: "Geen wijs of eerlijk man kan die partitie goedkeuren, of erover nadenken zonder grote onheil van alle landen in de toekomst te voorspellen."[63]

Tijdperk van opstanden

Palen kwam verschillende keren in opstand tegen de afscheiding, vooral tegen het einde van de 18e eeuw en het begin van de 19e eeuw. Een mislukte poging om de soevereiniteit van Polen te verdedigen vond plaats in 1794 tijdens de Kościuszko-opstand, waar een populaire en vooraanstaande generaal Tadeusz Kościuszko, die enkele jaren eerder onder had gediend Washington in de Amerikaanse Revolutionaire Oorlog, leidde Poolse opstandelingen tegen numeriek superieure Russische troepen. Ondanks de overwinning op de Slag bij Racławice, maakte zijn uiteindelijke nederlaag een einde aan het onafhankelijke bestaan ​​van Polen voor 123 jaar.[64]

Tadeusz Kościuszko was een veteraan en held van beide Pools en Amerikaans onafhankelijkheidsoorlogen tussen 1765 en 1794.[65]

In 1807, Napoleon I van Frankrijk tijdelijk een Poolse staat nagebouwd als de satelliet Hertogdom Warschau, na een succesvolle Groot-Polen opstand van 1806 tegen Pruisische overheersing. Maar na het mislukken Napoleontische oorlogen, Polen werd opnieuw verdeeld tussen de zegevierende machten op de Congres van Wenen van 1815.[66] Het oostelijke deel werd geregeerd door de Rus tsaar net zo Congres Polen, die een liberale grondwet​Na verloop van tijd verminderde de Russische monarch echter de Poolse vrijheden en Rusland annexeerde het land in vrijwel alles behalve naam. Ondertussen kwam het Pruisische gecontroleerde grondgebied van Polen onder verhoogde germanisering. Zo regeerde in de 19e eeuw alleen Oostenrijkers Galicië, en in het bijzonder de Vrije stad Krakau, liet de vrije Poolse cultuur bloeien.

Gedurende de periode van de verdeeldheid heeft de politieke en culturele onderdrukking van de Poolse natie geleid tot de organisatie van een aantal opstanden tegen de autoriteiten van de bezette Russische, Pruisische en Oostenrijkse regeringen. In 1830 werd de Opstand van november begon in Warschau toen, onder leiding van luitenant Piotr Wysocki, jong onderofficieren bij de Officier Cadet School in Warschau kwam in opstand. Grote delen van de Poolse samenleving voegden zich bij hen en dwongen samen het Russische garnizoen van Warschau zich terug te trekken ten noorden van de stad.

Vangst van de Arsenaal van Warschau door het Poolse leger tijdens de Opstand van november tegen Tsaristische autocratie, 29 november 1830

In de loop van de volgende zeven maanden hebben Poolse troepen met succes de Russische legers van veldmaarschalk verslagen Hans Karl von Diebitsch en een aantal andere Russische commandanten; maar toen ze zich in een positie bevonden die niet werd ondersteund door enige andere buitenlandse mogendheden, behalve het verre Frankrijk en de pasgeboren Verenigde Staten, en met Pruisen en Oostenrijk weigerden de invoer van militaire voorraden via hun grondgebied toe te staan, accepteerden de Polen dat de opstand gedoemd was te mislukken . Bij de overgave van Warschau aan generaal Ivan PaskievichVeel Poolse troepen, die het gevoel hadden dat ze niet verder konden, trokken zich terug in Pruisen en legden daar hun wapens neer. Na de nederlaag verloor het semi-onafhankelijke congres Polen zijn grondwet, leger en wetgevende vergadering en werd het nauwer geïntegreerd met het Russische rijk.[67]

Tijdens de Lente der Naties (een reeks revoluties die door Europa raasden), namen Polen de wapens op in de Groot-Polen opstand van 1848 om de Pruisische heerschappij te weerstaan. Aanvankelijk manifesteerde de opstand zich in de vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid, maar veranderde uiteindelijk in een gewapende strijd toen het Pruisische leger werd gestuurd om de regio tot bedaren te brengen. Uiteindelijk, na verschillende veldslagen, werd de opstand onderdrukt door de Pruisen en de Groothertogdom Posen werd vollediger opgenomen in Pruisen.[68]

In 1863 begon een nieuwe Poolse opstand tegen de Russische overheersing. De Opstand van januari begon als een spontaan protest van jonge Polen tegen dienstplicht in het keizerlijke Russische leger. De opstandelingen waren echter, ondanks het feit dat ze werden vergezeld door hooggeplaatste Pools-Litouwse officieren en talrijke politici, nog steeds ernstig in de minderheid en hadden geen buitenlandse steun. Ze werden gedwongen hun toevlucht te nemen tot guerrilla-oorlogstactieken en slaagden er niet in om grote militaire overwinningen te behalen. Naderhand was er geen grote opstand in het door Rusland gecontroleerde congres Polen, en de Polen namen in plaats daarvan hun toevlucht tot het bevorderen van economische en culturele zelfverbetering. Congres Polen werd tegen het einde van de 19e eeuw snel geïndustrialiseerd en achtereenvolgens omgevormd tot het rijkste en meest ontwikkelde onderwerp van het rijk.[69][70]

Ondanks de politieke onrust tijdens de partities, profiteerde Polen van grootschalige industrialisatie- en moderniseringsprogramma's, ingesteld door de bezettingsmachten, die het hielpen zich te ontwikkelen tot een economisch meer samenhangende en levensvatbare entiteit. Dit was met name het geval in Groot-Polen, Silezië en Oost-Pommeren, gecontroleerd door Pruisen (dat later een onderdeel werd van de Duitse Keizerrijk​gebieden die uiteindelijk, grotendeels dankzij de Opstand van Groot-Polen van 1918 en Silezische opstanden, werden opnieuw samengesteld als onderdeel van de Tweede Poolse Republiek, de meest welvarende regio's van het land worden.[71]

Tweede Poolse Republiek

Staatshoofd Maarschalk Józef Piłsudski was een held van de Poolse onafhankelijkheidscampagne en de eerste staatsman van het land tussen 1918 en zijn dood op 12 mei 1935.

Gedurende Eerste Wereldoorlog, al de Bondgenoten overeengekomen over de wederopbouw van Polen die president van de Verenigde Staten Woodrow Wilson uitgeroepen in punt 13 van zijn Veertien punten​In totaal vochten 2 miljoen Poolse troepen met de legers van de drie bezettingsmachten, en 450.000 stierven. Kort na de wapenstilstand met Duitsland in november 1918, Polen herwon zijn onafhankelijkheid als Tweede Poolse Republiek (II Rzeczpospolita Polska​Het bevestigde daarna zijn onafhankelijkheid een reeks militaire conflicten, waarvan de meest opvallende de Pools-Sovjetoorlog (1919-1921) toen Polen een verpletterende nederlaag toebracht aan de rode Leger bij de Slag om Warschau, een gebeurtenis waarvan wordt aangenomen dat deze de opmars van het communisme naar Europa heeft gestopt en gedwongen Vladimir Lenin om zijn doel om mondiaal socialisme te bereiken te heroverwegen. Het evenement wordt vaak het "Miracle at the Vistula" genoemd.[72]

Tijdens deze periode slaagde Polen er met succes in om de gebieden van de drie voormalige verdelingsmachten samen te smelten tot een samenhangende natiestaat. Spoorwegen werden geherstructureerd om het verkeer naar Warschau in plaats van de voormalige keizerlijke hoofdsteden werd geleidelijk een nieuw netwerk van rijkswegen aangelegd en een grote zeehaven werd geopend op de Baltisch Kust, zodat de Poolse export en import de politiek geladen kunnen omzeilen Vrije stad Danzig.

Kaart van Polen tijdens de Interbellum, 1921–39

Het interbellum luidde een nieuw tijdperk van de Poolse politiek in. Terwijl Poolse politieke activisten in de decennia tot aan de Eerste Wereldoorlog te maken hadden gekregen met zware censuur, probeerde het land nu een nieuwe politieke traditie te vestigen. Om deze reden zijn veel Poolse activisten in ballingschap, zoals Ignacy Paderewski (die later premier zou worden) keerde naar huis terug om te helpen; een aanzienlijk aantal van hen ging vervolgens sleutelposities innemen in de nieuw gevormde politieke en regeringsstructuren. De tragedie sloeg toe in 1922 toen Gabriel Narutowicz, inaugurele houder van het presidentschap, werd vermoord in de Zachęta Galerie in Warschau door een schilder en rechtse nationalist Eligiusz Niewiadomski.[73]

In 1926 werd een Staatsgreep, geleid door de held van de Poolse onafhankelijkheidscampagne maarschalk Józef Piłsudski, gaf de heerschappij van de Tweede Poolse Republiek over aan de niet-partijgebonden Sanacja (Genezing) beweging in een poging om te voorkomen dat radicale politieke organisaties zowel links als rechts het land destabiliseren.[d] De beweging functioneerde met relatieve stabiliteit tot Piłsudski's dood in 1935. Na de dood van Marshall Piłsudski splitste Sanation zich op in verschillende concurrerende facties.[77] Tegen het einde van de jaren dertig werd de Poolse regering vanwege de toenemende dreiging van politiek extremisme in het land steeds hardhandiger en verbood een aantal radicale organisaties, waaronder communistische en ultranationalistische politieke partijen, die de stabiliteit van het land bedreigden.[78]

Als een volgend resultaat van de Overeenkomst van München in 1938 stond Tsjecho-Slowakije de kleine 350 vierkante mijl Zaolzie regio. Het gebied was in het verleden een twistpunt tussen de Poolse en Tsjechoslowaakse regeringen en de twee landen voerde er in 1919 een korte zevendaagse oorlog om.[79]

Tweede Wereldoorlog

Poolse leger 7TP tanks op militaire manoeuvres kort voor de Invasie van Polen in 1939.

Tweede Wereldoorlog begon met de Nazi-Duits invasie van Polen op 1 september 1939, gevolgd door de Sovjet-invasie van Polen op 17 september. Op 28 september 1939 Warschau viel​Zoals afgesproken in de Molotov-Ribbentrop-pact, Polen werd opgesplitst in twee zones, een bezet door nazi-Duitsland, de andere door de Sovjet Unie​In 1939-41 deporteerden de Sovjets honderdduizenden Polen. De Sovjet NKVD executeerde duizenden Poolse krijgsgevangenen (onder meer Katyn bloedbad) vóór de Operatie Barbarossa.[80] Duitse planners hadden in november 1939 opgeroepen tot "de volledige vernietiging van alle Polen" en hun lot, zoals uiteengezet in de genocidale Generalplan Ost.[81]

Poolse inlichtingenagenten bleken buitengewoon waardevol voor de geallieerden en leverden veel van de inlichtingen uit Europa en daarbuiten,[82] en Poolse codebrekers waren verantwoordelijk voor het kraken van de Enigma-encryptie.[e]

Polen leverde de op drie na grootste troepenbijdrage in Europa[f] en zijn troepen dienden zowel de Poolse regering in ballingschap in de west en Sovjetleiderschap in de oosten-​Poolse troepen speelden een belangrijke rol in de Normandië, Italiaans en Noord-Afrikaanse campagnes en worden vooral herinnerd voor de Slag bij Monte Cassino.[87][88] In het oosten werd de Sovjet gesteund Poolse 1e leger onderscheidde zich in de strijd voor Warschau en Berlijn.[89]

303 Pools Eskader tijdens de Battle of Britain, Oktober 1940

De verzetsbeweging in oorlogstijd, en de Armia Krajowa (Thuisleger), vochten tegen de Duitse bezetting. Het was een van de drie grootste verzetsbewegingen van de hele oorlog,[g] en omvatte een reeks clandestiene activiteiten, die functioneerden als een ondergrondse staat compleet met universiteiten die diploma's uitreiken en een rechtssysteem.[96] Het verzet was loyaal aan de regering in ballingschap en had over het algemeen een hekel aan het idee van een communistisch Polen; om deze reden is het in de zomer van 1944 begonnen Operatie Tempest, waarvan de Opstand van Warschau die op 1 augustus 1944 is begonnen, is de bekendste operatie.[89][97]

Nazi-Duitse troepen op bevel van Adolf Hitler opgezet zes Duits vernietigingskampen in bezet Polen, inclusief Treblinka, Majdanek en Auschwitz​De Duitsers vervoerde miljoenen Joden uit heel bezet Europa om in die kampen te worden vermoord.[98][99]

Kaart van de Holocaust in het door Duitsland bezette Polen met deportatieroutes en bloedbadplaatsen. Majoor getto's zijn gemarkeerd met gele sterren. Nazi vernietigingskampen zijn gemarkeerd met witte schedels in zwarte vierkanten. De grens in 1941 tussen nazi Duitsland en de Sovjet Unie is rood gemarkeerd.

In totaal 3 miljoen Poolse Joden[100][101] - ongeveer 90% van het Poolse vooroorlogse Jodendom - en tussen de 1,8 en 2,8 miljoen etnische Polen[102][103][104] werden gedood tijdens de Duitsers bezetting van Polen, waaronder tussen de 50.000 en 100.000 leden van de Polen intelligentsia - academici, artsen, advocaten, adel en priesterschap. Alleen al tijdens de Opstand van Warschau werden meer dan 150.000 Poolse burgers gedood, de meesten werden vermoord door de Duitsers tijdens de Wola en Ochota slachtpartijen.[105][106] Ongeveer 150.000 Poolse burgers werden tussen 1939 en 1941 gedood door Sovjets tijdens de bezetting van Oost-Polen door de Sovjet-Unie (Kresy), en nog eens naar schatting 100.000 Polen werden vermoord door de Oekraïense opstandelingenleger (UPA) tussen 1943 en 1944 in wat bekend werd als de Wołyń bloedbaden.[107][108] Van alle landen in de oorlog verloor Polen het hoogste percentage van zijn burgers: ongeveer 6 miljoen kwamen om - meer dan een zesde van de vooroorlogse bevolking van Polen - de helft van hen Poolse joden.[21][109][110] Ongeveer 90% van de sterfgevallen was niet-militair van aard.[111]

In 1945, de grenzen van Polen waren naar het westen verschoven​Meer dan twee miljoen Poolse inwoners van Kresy werden verdreven langs de Curzon-lijn door Stalin.[112] De westelijke grens werd de Oder-Neisse lijn​Als gevolg hiervan werd het grondgebied van Polen met 20% verkleind, oftewel 77.500 vierkante kilometer (29.900 vierkante mijl). De verschuiving dwong de migratie van miljoenen andere mensen, van wie de meesten Polen, Duitsers, Oekraïners en Joden waren.[113][114][115]

Naoorlogs communisme

Bij Midden op de dag, 4 juni 1989 - politieke poster met daarop Gary Cooper om stemmen voor de Solidariteit feest in de Verkiezingen 1989

Op aandringen van Joseph Stalin, de Jalta-conferentie keurde de vorming van een nieuwe voorlopige pro-communistische coalitieregering in Moskou goed, die de Poolse regering in ballingschap gevestigd in Londen. Deze actie maakte veel Polen boos die het als een beschouwden verraad door de geallieerden. In 1944 had Stalin garanties gegeven Churchill en Roosevelt dat hij de soevereiniteit van Polen zou handhaven en democratische verkiezingen zou laten plaatsvinden. Bij het behalen van de overwinning in 1945 werden de door de bezettende Sovjetautoriteiten georganiseerde verkiezingen echter vervalst en werden ze gebruikt om de Sovjethegemonie over Poolse aangelegenheden een laagje legitimiteit te geven. De Sovjet-Unie heeft een nieuwe ingesteld communistisch regering in Polen, analoog aan veel van de rest van de Oostblok. Zoals elders in het communistische Europa, werd de Sovjetinvloed over Polen beantwoord gewapend verzet vanaf het begin, dat doorging tot in de jaren vijftig.

Ondanks wijdverbreide bezwaren accepteerde de nieuwe Poolse regering de Sovjet-annexatie van de vooroorlogse oostelijke regio's van Polen[116] (in het bijzonder de steden Wilno en Lwów) en stemde in met de permanente garnizoen van rode Leger eenheden op het grondgebied van Polen. Militaire afstemming binnen de Warschaupact door de Koude Oorlog ontstond als een direct gevolg van deze verandering in de politieke cultuur van Polen. Op het Europese toneel werd het karakteristiek voor de volwaardige integratie van Polen in de broederschap van communistische naties.

De nieuwe communistische regering nam de leiding met de goedkeuring van de Kleine grondwet op 19 februari 1947. The Poolse Volksrepubliek (Polska Rzeczpospolita Ludowa) werd officieel afgekondigd in 1952​In 1956, na het overlijden van Bolesław Bierut, het regime van Władysław Gomułka werd tijdelijk liberaler, waardoor veel mensen uit de gevangenis werden bevrijd en sommige persoonlijke vrijheden werden uitgebreid. Collectivisatie in de Poolse Volksrepubliek mislukt. Een soortgelijke situatie herhaalde zich in de jaren zeventig onder Edward Gierek, maar meestal vervolging van anticommunistische oppositie groepen hielden aan. Desondanks werd Polen destijds beschouwd als een van de minst onderdrukkende staten van het Oostblok.[117]

Arbeidsonrust in 1980 leidde tot de vorming van de onafhankelijke vakbond "Solidariteit" ("Solidarność"), die na verloop van tijd een politieke kracht werd. Ondanks vervolging en oplegging van staat van beleg in 1981, het uitgehold de dominantie van de Poolse Verenigde Arbeiderspartij en had in 1989 gezegevierd in de eerste van Polen gedeeltelijk vrije en democratische parlementsverkiezingen sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Lech Wałęsa, uiteindelijk een kandidaat voor solidariteit won het presidentschap in 1990​De Solidariteitsbeweging luidde het ineenstorting van communistische regimes en partijen in heel Europa.

Jaren 90 tot heden

Polen werd een lidstaat van de Europeese Unie op 1 mei 2004.

EEN schok therapie programma, geïnitieerd door Leszek Balcerowicz in de vroege jaren negentig, stelde het land in staat om zijn planeconomie in socialistische stijl om te vormen tot een markteconomie​Net als bij andere postcommunistische landen, leed Polen aan achteruitgang van de sociale en economische normen,[118] maar het werd het eerste postcommunistische land dat het niveau van het BBP van vóór 1989 bereikte, wat het in 1995 bereikte, grotendeels dankzij zijn bloeiende economie.[119][120]

Het meest zichtbaar waren er tal van verbeteringen op het gebied van mensenrechten, zoals vrijheid van meningsuiting, internet vrijheid (geen censuur), burgerlijke vrijheden (1e klasse) en politieke rechten (1e klasse), zoals gerangschikt door Vrijheidshuis niet-gouvernementele organisatie. In 1991 werd Polen lid van de Visegrád Group en sloot zich aan bij de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) alliantie in 1999 samen met de Tsjechië en Hongarije​Polen stemden toen om lid te worden van de Europeese Unie in een referendum in juni 2003, met Polen wordt een volwaardig lid op 1 mei 2004.

Bloemen voor de Presidentieel paleis volgens de dood van de hoogste regeringsfunctionarissen van Polen bij een vliegtuigcrash boven Smolensk in Rusland, 10 april 2010

Polen sloot zich aan bij de Schengengebied in 2007, waardoor de grenzen van het land met andere lidstaten van de Europese Unie zijn ontmanteld, rekening houdend met volledige bewegingsvrijheid binnen het grootste deel van de EU.[121] In tegenstelling hiermee vormt een deel van de oostgrens van Polen nu de buitengrens van de EU Wit-Rusland, Rusland en Oekraïne. Die grens is steeds beter beschermd, en heeft gedeeltelijk geleid tot het bedenken van de uitdrukking 'Fort Europa', in verwijzing naar de schijnbare 'onmogelijkheid' om toegang te krijgen tot de EU voor burgers van de voormalige Sovjetunie.

In een poging om de militaire samenwerking met zijn buren te versterken, heeft Polen het Visegrád Battlegroup met Hongarije, Tsjechië en Slowakije, met in totaal 3.000 troepen klaar voor inzet. Ook vormde het in Oost-Polen de LITPOLUKRBRIG gevechtsgroepen met Litouwen en Oekraïne. Deze gevechtsgroepen zullen opereren buiten de NAVO en binnen het kader van het Europese defensie-initiatief.[122]

Op 10 april 2010 heeft de president van de Republiek Polen, Lech Kaczyński, samen met 89 andere hoge Poolse functionarissen omgekomen bij een vliegtuigongeluk in de buurt Smolensk, Rusland. De partij van de president was op weg om een ​​jaarlijkse herdenkingsdienst voor de slachtoffers van de Bloedbad van Katyń toen de tragedie plaatsvond.

In 2011 kwam de uitspraak Burgerplatform won parlementaire verkiezingen​Polen sloot zich aan bij de Europees Ruimteagentschap in 2012, evenals de UEFA Euro 2012 (samen met Oekraïne). In 2013 werd Polen ook lid van de Commissie voor ontwikkelingsbijstand​In 2014 heeft de Minister-president van Polen, Donald Tusk, werd gekozen om te zijn Voorzitter van de Europese Raad, en trad af als premier. De 2015 en Verkiezingen 2019 werden gewonnen door de conservatieven Wet en gerechtigheid Partij (PiS).[123][124]

Aardrijkskunde

Topografisch kaart van Polen

Het grondgebied van Polen strekt zich uit over verschillende geografische regio's, tussen breedtegraden 49° en 55 ° noorderbreedte, en lengtes 14° en 25 ° E​In het noordwesten is de Baltisch zeekust, die zich uitstrekt van de Baai van Pommeren naar de Golf van Gdańsk​Deze kust wordt gekenmerkt door meerdere spuugt, kustmeren (voormalige baaien die van de zee zijn afgesneden) en duinen. De grotendeels rechte kustlijn wordt ingesprongen door de Szczecin-lagune, de Baai van Puck, en de Vistula-lagune.

Het centrum en delen van het noorden van het land liggen binnen de Noord-Europese vlakte​Rising above these lowlands is a geographical region comprising four hilly districts of morenen en met morene afgedamde meren formed during and after the Pleistocene ijstijd​These lake districts are the Pommeren Lake District, the Greater Polish Lake District, the Kasjoebisch Lake District, and the Mazurisch Merenplateau​The Masurian Lake District is the largest of the four and covers much of north-eastern Poland. The lake districts form part of the Baltic Ridge, a series of moraine belts along the southern shore of the Oostzee.

South of the Northern European Plain are the regions of Lausitz, Silezië en Mazovië, which are marked by broad ice-age river valleys. Farther south is a mountainous region, including the Sudeten, de Kraków-Częstochowa Uplands, de Świętokrzyskie-gebergte, en de Karpatische bergen, inclusief de Beskiden​The highest part of the Carpathians is the Tatra-gebergte, along Poland's southern border.

Geologie

De geologische structuur van Polen is gevormd door de continentale botsing of Europe and Africa over the past 60 million years and, more recently, by the Kwartair glaciations of northern Europe. Beide processen vormden het Sudeten en de Karpatische bergen​Het morenelandschap van Noord-Polen bevat bodems die voornamelijk uit zand of leem, while the ice age river valleys of the south often contain löss​De Polish Jura, de Pieniny, en de Westelijke Tatra bestaan ​​uit kalksteen, Terwijl de Hoge Tatra, de Beskiden, en de Karkonosze bestaan ​​voornamelijk uit graniet en basalt​De Poolse Juraketting has some of the oldest rock formations on the continent of Europe.

Morskie Oko at the foothill of Tatra-gebergte in southern Poland which average 2,000 metres (6,600 ft) in elevation

Polen heeft 70 bergen van meer dan 2.000 meter (6.600 voet) in hoogte, allemaal in de Tatra​De Poolse Tatra, die bestaat uit de Hoge Tatra en de Westelijke Tatra, is de hoogste berggroep van Polen en van het hele Karpatengebergte. In the High Tatras lies Poland's highest point, the north-western summit of Rysy, 2499 meter (8199 voet) in hoogte. At its foot lie the mountain lakes of Czarny Staw pod Rysami (Black Lake below Mount Rysy) and Morskie Oko (the Eye of the Sea), both naturally-made tarns.[125]

The second highest mountain group in Poland is the Beskiden, whose highest peak is Babia Góra, op 1725 meter (5659 voet). The next highest mountain groups are the Karkonosze in de Sudeten, the highest point of which is Śnieżka at 1,603 metres (5,259 ft), and the Śnieżnik-gebergte, the highest point of which is Śnieżnik at 1,425 metres (4,675 ft).

De Tafelgebergte maken deel uit van de Sudeten bereik in Neder-Silezië.

Other notable uplands include the Tafelgebergte, which are noted for their interesting rock formations, the Bieszczady-gebergte in the far southeast of the country, in which the highest Polish peak is Tarnica at 1,346 metres (4,416 ft), the Gorce Mountains in Gorce Nationaal Park, waarvan het hoogste punt is Turbacz at 1,310 metres (4,298 ft), the Pieniny in Nationaal park Pieniny, the highest point of which is Wysokie Skałki (Wysoka) at 1,050 metres (3,445 ft), and the Świętokrzyskie-gebergte in Nationaal park Świętokrzyski, which have two similarly high peaks: Łysica at 612 metres (2,008 ft) and Łysa Góra at 593 metres (1,946 ft).

The lowest point in Poland – at 1.8 metres (5.9 ft) below sea level – is at Raczki Elbląskie, in de buurt Elbląg in de Vistula-delta.

In de Zagłębie Dąbrowskie (de kolenvelden van Dąbrowa) region in the Silezië in southern Poland is an area of sparsely vegetated sand known as the Błędów-woestijn​It covers an area of 32 square kilometres (12 sq mi). It is not a natural desert but results from human activity from the Middeleeuwen verder.

De Oostzee-activiteit in Nationaal park Słowiński gemaakt duinen which in the course of time separated the bay from the sea creating two lakes. As waves and wind carry sand inland the dunes slowly move, at a rate of 3 to 10 metres (9.8 to 32.8 ft) per year. Some dunes reach the height of up to 30 metres (98 ft). The highest peak of the park is Rowokol (115 metres or 377 feet boven zeeniveau).

Wateren

De Vistula rivier vlakbij de Tyniec Abbey​The river is the longest in Poland, flowing the entire length of the country for 1,047 kilometres (651 mi).

De langste rivieren zijn de Vistula (Pools: Wisła), 1047 kilometers (651 mi) lang; de Oder (Pools: Odra) dat deel uitmaakt van de westelijke grens van Polen, 854 kilometer (531 mijl) lang; zijn zijrivier, de Warta, 808 kilometer (502 mijl) lang; en de Bug, een zijrivier van de Vistula, 772 kilometer (480 mijl) lang. The Vistula and the Oder flow into the Oostzee, as do numerous smaller rivers in Pomerania.[126]

De Łyna en de Angrapa stroom via de Pregolya to the Baltic Sea, and the Czarna Hańcza flows into the Baltic Sea through the Neman​Terwijl de overgrote meerderheid van de Poolse rivieren in de Oostzee uitmonden, zijn de Poolse Beskiden de bron van enkele van de bovenste zijrivieren van de Orava, die stroomt via de Váh en de Donau to the Zwarte Zee​De oostelijke Beskiden zijn ook de bron van enkele beekjes die door de Dnjestr naar de Zwarte Zee.

De Oder, which forms part of Poland's western border, is the second longest in the country, flowing for 854 kilometres (531 mi).

De rivieren van Polen worden al sinds de vroege tijden gebruikt voor navigatie. De Vikingen, for example, travelled up the Vistula and the Oder in their langschepen​In de Middeleeuwen en in de vroegmoderne tijd, toen het Pools-Litouwse Gemenebest de graanschuur van Europa was;[127] de verzending van graan en andere landbouwproducten door de Wisla naar Gdansk en verder naar andere delen van Europa kregen een grote betekenis.[127]

In the valley of Pilica rivier in Tomaszów Mazowiecki there is a unique natural karst lente of water containing calcium salts, that is an object of protection in Niebieskie Źródła Nature Reserve in Landschapspark Sulejów​The origin of the name of the reserve Niebieskie Źródła, that means Blue Springs, comes from the fact that red waves are absorbed by water and only blue and green are reflected from the bottom of the spring, giving that atypical colour.[128]

Met bijna tienduizend gesloten watermassa's die elk meer dan 1 hectare beslaan, heeft Polen een van de hoogste aantallen meren ter wereld. Alleen in Europa Finland heeft een grotere dichtheid aan meren.[129] De grootste meren, die meer dan 100 vierkante kilometer beslaan, zijn Meer Śniardwy en Lake Mamry in Mazurië, en Meer Łebsko en Lake Drawsko in Pommeren.

De Mazurisch Merenplateau, gelegen in de Mazurië region of Poland, contains more than 2,000 lakes.

Naast de merengebieden in het noorden (in Mazurië, Pommeren, Kasjoebië, Lubuskie en Groot-Polen), there are also many mountain lakes in the Tatras, of which the Morskie Oko is the largest in area. Het meer met de grootste diepte - van meer dan 100 meter (328 ft) - is Meer van Hańcza in het Wigry Lake District, ten oosten van Mazurië in Woiwodschap Podlachië.

Een van de eerste meren waarvan de oevers werden bewoond, zijn die in het grotere Poolse merengebied. De paalwoning vestiging van Biskupin, bewoond door meer dan duizend inwoners, werd gesticht vóór de 7e eeuw voor Christus door mensen van de Lausitzcultuur.

Meren hebben altijd een belangrijke rol gespeeld in de Poolse geschiedenis en blijven van groot belang voor de moderne Poolse samenleving van vandaag. De voorouders van de huidige Polen, de Polanie, bouwden hun eerste forten op eilanden in deze meren. De legendarische prins Popiel geregeerd uit Kruszwica toren gebouwd op de Meer van Gopło.[130] De eerste historisch gedocumenteerde heerser van Polen, hertog Mieszko I, had zijn paleis op een eiland in de rivier de Warta in Poznań​Tegenwoordig bieden de Poolse meren een locatie voor het beoefenen van watersporten zoals zeilen en wind-surfing.

De Polen Oostzee coast is approximately 528 kilometres (328 mi) long and extends from Usedom island in the west to Krynica Morska in het oosten.

De Poolse Baltische kust is ongeveer 528 kilometer (328 mijl) lang en strekt zich uit van Świnoujście op de eilanden Usedom en Wolin in het westen naar Krynica Morska op de Vistula Spit in het oosten. Polen heeft voor het grootste deel een gladde kustlijn, die is gevormd door de voortdurende beweging van zand door stroming en wind. Dit continu erosie en afzetting heeft kliffen, duinen en spitten gevormd, waarvan er vele landwaarts zijn gemigreerd om voormalige lagunes af te sluiten, zoals het Łebsko-meer in het Słowiński National Park.

De grootste spitten zijn Hel-schiereiland en de Vistula Spit​The coast line is varied also by Szczecin en Vistula Lagoons and a few lakes, e.g. Łebsko en Jamno​The largest Polish Baltic island is called Wolin bekend om zijn Wolin Nationaal Park​De grootste zee havens zijn Szczecin, Świnoujście, Gdansk, Gdynia, Politie en Kołobrzeg and the main coastal resorts – Świnoujście, Międzydzdroje, Kołobrzeg, Łeba, Sopot, Władysławowo en het schiereiland Hel.

Landgebruik

Tarwe fields in Groot-Polen

Volgens internationale normen beslaan bossen ongeveer 30,5% van het landoppervlak van Polen.[131] Het totale percentage stijgt nog steeds. Bossen van Polen are managed by the national program of reforestation (KPZL), aiming at an increase of forest-cover to 33% in 2050. The richness of Polish forest (per SoEF 2011 statistics)[opheldering nodig] is more than twice as high as European average (with Germany and France at the top), containing 2.304 billion cubic metres of trees.[131] Het grootste boscomplex in Polen is Neder-Silezische wildernis.

Meer dan 1% van het Poolse grondgebied, 3.145 vierkante kilometer (1.214 vierkante mijl), wordt beschermd binnen 23 Poolse nationale parken​Er zijn nog drie nationale parken gepland Mazurië, the Polish Jura, and the eastern Beskiden​Daarnaast, wetlands langs meren en rivieren in centraal Polen zijn wettelijk beschermd, evenals kustgebieden in het noorden. Er zijn meer dan 120 gebieden aangewezen als landschapsparken, samen met tal van natuurreservaten en andere beschermde gebieden (bijv. Natura 2000).

Since Poland's accession to the European Union in 2004, Polish agriculture has performed extremely well and the country has over two million private farms.[132][133] It is the leading producer in Europe of potatoes and rogge- (world's second largest in 1989) the world's largest producer of triticale,[134] en een van de belangrijkste producenten van gerst, haver, suikerbieten, flax, and fruits. Poland is the European Union's fourth largest supplier of pork after Germany, Spain and France.[135]

Biodiversiteit

Woud van Białowieża, an ancient woodland in eastern Poland and a UNESCO werelderfgoed, is home to 800 wild wisent.

Fytogeografisch, Polen behoort tot de Centraal-Europese provincie van de Circumboreal regio binnen de Boreal Kingdom​Volgens de Wereldwijde Fonds voor Natuur, het grondgebied van Polen behoort tot drie Palearctische ecoregio's van het continentale bos dat zich uitstrekt over Midden- en Noord-Europa gematigd breedbladig en gemengd bos ecoregio's evenals de Karpaten montane naaldbos.

Veel dieren die sindsdien in andere delen van Europa zijn uitgestorven, overleven nog steeds in Polen, zoals de wisent in de oud bos van de Woud van Białowieża en in Podlaskie​Andere van dergelijke soorten zijn de bruine beer in Białowieża, in de Tatra en in de Beskiden, de grijze wolf en de Euraziatische lynx in verschillende bossen, de eland in het noorden van Polen, en de bever in Mazurië, Pommeren en Podlaskie.

In the forests there are game animals, such as rood Hert, reeën en wild zwijn​In eastern Poland there are a number of ancient woodlands, like Białowieża forest, that have never been cleared or disturbed much by people. Er zijn ook grote beboste gebieden in de bergen, Mazurië, Pommeren, Lubusz Land en Neder-Silezië.

Poland is host to the largest witte ooievaar population in Europe.[136]

Polen is de belangrijkste broedplaats voor een verscheidenheid aan Europese trekvogels.[137] One quarter of the global population of white storks (40.000 broedparen) leven in Polen,[138] vooral in de merengebieden en de wetlands langs de Biebrza, de Smal, en de Warta, die deel uitmaken van natuurreservaten of nationale parken.

Poland has historically been home to the two largest European species of mammals — wisent (żubr) en oeros (tur​Both survived in Poland longer than anywhere else. The last aurochs of Europe became extinct in 1627, in the Jaktorów Forest, terwijl European wood bisons survived until the 20th century only in the Woud van Białowieża, but have been reintroduced to other countries since.

Klimaat

The climate is mostly gematigd door het land. Het klimaat is oceanisch in the north and west and becomes gradually warmer and continentaal towards the south and east. Summers are generally warm, with average temperatures between 18 and 30 °C (64.4 and 86.0 °F) depending on the region. Winters are rather cold, with average temperatures around 3 °C (37.4 °F) in the northwest and −6 °C (21 °F) in the northeast. Neerslag falls throughout the year, although, especially in the east, winter is drier than summer.[139]

The warmest region in Poland is Neder-Silezië in the southwest of the country, where temperatures in the summer average between 24 and 32 °C (75 and 90 °F) but can go as high as 34 to 39 °C (93.2 to 102.2 °F) on some days in the warmest months of July and August. The warmest cities in Poland are Tarnów in Klein-Polen, en Wrocław in Lower Silesia. The average temperatures in Wrocław are 20 °C (68 °F) in the summer and 0 °C (32.0 °F) in the winter, but Tarnów has the longest summer in all of Poland, which lasts for 115 days, from mid-May to mid-September. The coldest region of Poland is in the northeast, around the area of Suwałki binnen de Woiwodschap Podlachië, where the climate is affected by koude fronten afkomstig uit Scandinavië en Siberië​The average temperature in the winter in Podlaskie ranges from −6 to −4 °C (21 to 25 °F). The biggest impact of the oceanisch klimaat wordt waargenomen in Świnoujście en Oostzee seashore area from Politie naar Słupsk.[140]

Average daily maximum and minimum temperatures for the largest cities in Poland[141]
PlaatsJuli (° C)Juli (° F)Januari (° C)Januari (° F)
Warschau25/1477/581/−433/24
Krakau25/1377/561/−533/23
Wrocław26/1478/573/−337/26
Poznań25/1477/572/–335/26
Gdansk21/1371/551/−434/25

overheid en politiek

Poland is a representatieve democratie, met een president als de staatshoofd.[142][143] The government structure centers on the Raad van Ministers, led by a premier​The president appoints the cabinet according to the proposals of the prime minister, typically from the majority coalition in the Sejm​The president is elected by popular vote every five years. De huidige president is Andrzej Duda en de premier is Mateusz Morawiecki.[144]

Polish voters elect a tweekamerstelsel parliament consisting of a 460-member lower house (Sejm) and a 100-member Senate (Senat​The Sejm is elected under evenredige vertegenwoordiging volgens de d'Hondt methode, a method similar to that used in many parliamentary political systems. The Senat, on the other hand, is elected under the first-past-the-post-stemming method, with one senator being returned from each of the 100 constituencies.[145]

De Sejm is de Lagerhuis van de Poolse parlement.

With the exception of ethnic minority parties, only candidates of politieke partijen receiving at least 5% of the total national vote can enter the Sejm. When sitting in joint session, members of the Sejm and Senat form the nationale Vergadering (de Zgromadzenie Narodowe​The National Assembly is formed on three occasions: when a new president takes the ambtseed​when an indictment against the President of the Republic is brought to the State Tribunal (Trybunał Stanu​and when a president's permanent incapacity to exercise his duties due to the state of his health is declared. To date only the first instance has occurred.[146]

De gerechtelijke tak plays an important role in decision-making. Its major institutions include the hoge Raad (Sąd Najwyższy​de Administratief Hooggerechtshof (Naczelny Sąd Administracyjny​de Constitutioneel Hof (Trybunał Konstytucyjny​en de Staatstribunaal (Trybunał Stanu​On the approval of the Senat, the Sejm also appoints the ombudsman or the Commissioner for Civil Rights Protection (Rzecznik Praw Obywatelskich) voor een periode van vijf jaar. The ombudsman has the duty of guarding the observance and implementation of the rights and liberties of Polish citizens and residents, of the law and of principles of community life and social justice.[147]

Wet

De Grondwet van 3 mei aangenomen in 1791 was de eerste moderne grondwet in Europa.[148]

De Grondwet van Polen is the enacted supreme law, and the Polish legal system is based on the principle of civil rights, governed by the code of burgerlijk recht​De huidige democratisch constitution was adopted by the Nationale Vergadering van Polen on 2 April 1997; it guarantees a meerpartijenstaat with freedoms of religion, speech and assembly, prohibits the practices of forced medische experimenten, torture or doodstraf, and acknowledges the inviolability of the home, the right to form vakbonden, and the right to staking.[149]

De rechterlijke macht incorporates a four-tier court system composed of the hoge Raad, de Administratief Hooggerechtshof, Common Courts (Wijk, Regionaal, Beroep indienen) en de Militaire rechtbank.[150] Judges are nominated by the National Council of the Judiciary and are appointed for life by the president.[151] De Constitutioneel en State Tribunals are separate judicial bodies, which rule the constitutional liability of people holding the highest offices of state and supervise the compliance of wettelijk recht, thus protecting the Constitution.[152]

Historically, the most significant Polish legal act is the Grondwet van 3 mei 1791, the first written constitution in Europe.[148] Instituted as a Government Act, it was designed to redress long-standing political defects of the federatief Pools-Litouwse Gemenebest en zijn Gouden vrijheid​Voorheen waren alleen de Henrician Articles (1573) signed by each of Poland's elected monarchs could perform the function of a set of basic laws. The new Constitution introduced political equality between townspeople en de adel (szlachta), and placed the boeren under the protection of the government. It abolished pernicious parliamentary policies such as the liberum veto, waardoor elke plaatsvervanger alle wetgeving kon intrekken die in het belang van een buitenlandse mogendheid was aangenomen. De grondwet van 3 mei probeerde de bestaande anarchie te vervangen die door sommige van de landen werd bevorderd reactionair magnaten, met een meer egalitair en democratisch constitutionele monarchie​De Grondwet beïnvloed veel later democratische bewegingen over de wereld.[153][154] Belastingbetalende vrouwen mochten tot de derde partitie in 1795. In 1918 de Tweede Poolse Republiek werd een van de eerste landen die universeel introduceerde vrouwenkiesrecht.[155]

Polen heeft een dieptepunt moord met 0,7 moorden per 100.000 mensen, vanaf 2018.[156] Verkrachting, aanranding en geweldsmisdrijven blijven op een zeer laag niveau.[157]

Abortus is alleen toegestaan ​​onder bijzondere omstandigheden, zoals wanneer het leven of de gezondheid van een vrouw in gevaar zou komen door voortzetting van de zwangerschap, wanneer de zwangerschap het gevolg is van een misdrijf of wanneer de foetus ernstig misvormd is.[158][159] Polen stelt niet strafbaar homoseksualiteit, en de wettigheid ervan werd bevestigd in 1932.[160][161] De Poolse grondwet definieert huwelijk als een unie tussen a Mens en een vrouw.[162]

Buitenlandse Zaken

Polen is het vijfde meest dichtbevolkte lidstaat van de Europese Unie en heeft in totaal 52 vertegenwoordigers in de Europees parlement vanaf 2020.[163] Sinds de toetreding tot de vakbond in 2004 hebben opeenvolgende Poolse regeringen beleid gevoerd om de rol van het land in Europese en internationale aangelegenheden uit te breiden. Polen is een belangrijk knooppunt voor internationale betrekkingen en een regionale macht in Centraal-Europa, met de grootste economie van de Three Seas Initiative.[164] De hoofdstad van Warschau dient als het hoofdkantoor voor Frontex,[165] het agentschap van de Europese Unie voor de beveiliging van de buitengrenzen en ODIHR, een van de belangrijkste instellingen van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa.[166]

Naast de Europese Unie is Polen lid van NAVO sinds 1999 is de VN, de Wereld handel Organisatie, de organisatie voor Economische Co-operatie en ontwikkeling (OESO) sinds 1996, Europese Economische Ruimte, Internationaal Energieagentschap, Raad van Europa, Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, Internationaal Agentschap voor Atoomenergie, Europees Ruimteagentschap, G6, Raad van de Oostzeestaten, Visegrád Group, Weimar-driehoek en Akkoord van Schengen​Polen was ook te gast als genodigde bij het G20 top vanwege zijn economische prominentie in de regio. In 2014 heeft het adviesbureau Ernst publiceerde een rapport waarin Polen werd gedefinieerd als een 'optimaal lid' van de G20.[167]

Het naoorlogse communistische Polen, toen bekend als de Poolse Volksrepubliek, was een belangrijk lid van de Oostblok en de Warschaupact, dat op 14 mei 1955 in Warschau werd ondertekend. Het verdrag fungeerde als een machtsevenwicht[168] of contragewicht[169] naar de NAVO, die toen werd geleid door western kapitalistisch staten. De Volksrepubliek was meer liberaal dan andere communistische landen in Europa[170] De Poolse communistische regering onderhield destijds neutrale of warme banden met West-Europa, de Verenigde Staten en vice versa.[171] Zoals veranderingen sinds de val van het communisme in 1989 de kaart van Europa opnieuw heeft getekend, heeft Polen geprobeerd sterke en wederzijds voordelige betrekkingen aan te knopen met zijn zeven nieuwe buren; dit omvatte met name de ondertekening van 'vriendschapsverdragen' ter vervanging van de banden die zijn verbroken door de desintegratie en de desintegratie van het Warschau Pact. Polen heeft ook uitgebreide relaties met Oekraïne,[172] in een poging om dat land stevig in de westerse wereld te verankeren en te voorkomen dat de Oekraïners een alliantie vormen met de Russische Federatie.[172]

In de afgelopen twee decennia heeft Polen zijn banden met de Verenigde Staten, waardoor het een van de dichtstbijzijnde wordt bondgenoten in Europa. Polen maakte deel uit van de Door de VS geleide coalitiemacht tijdens de Oorlog in Irak in 2003, en stuurde zijn troepen in de eerste fase van het conflict, samen met de Verenigd Koningkrijk en Australië​In de afgelopen jaren probeerde Polen ook een bemiddelaar tussen de Trump-administratie en de Europese Unie bij het oplossen van Europese geschillen.[173][174]

Administratieve afdelingen

Polen's huidige woiwodschappen (provincies) zijn grotendeels gebaseerd op de historische regio's van het land, terwijl die van de afgelopen twee decennia (tot 1998) waren gericht op en genoemd naar individuele steden. De nieuwe units variëren in oppervlakte van minder dan 10.000 vierkante kilometer (3.900 vierkante mijl) voor Opole Voivodeship tot meer dan 35.000 vierkante kilometer (14.000 vierkante mijl) voor Mazovië. Bestuurlijk gezag op woiwodschapsniveau wordt gedeeld door een door de regering aangestelde voivode (gouverneur), een gekozen regionale vergadering (sejmik) en een voivodeship-maarschalk, een uitvoerende macht gekozen door die vergadering.

De voivodeships zijn onderverdeeld in powiats (in het Engels vaak provincies genoemd), en deze zijn verder onderverdeeld in gminas (ook wel gemeenten of gemeenten genoemd). Grote steden hebben normaal gesproken de status van beide gmina en powiat​Polen heeft 16 woiwodschappen, 380 powiats (inclusief 66 steden met powiat status) en 2.478 gminas.

WoiwodschapHoofdstad of steden
in Engelsin het Pools
Groot-PolenWielkopolskiePoznań
Kujavië-PommerenKujawsko-PomorskieBydgoszczRennen
Klein-PolenMałopolskieKrakau
ŁódźŁódzkieŁódź
Neder-SileziëDolnośląskieWrocław
LublinLubelskieLublin
LubuszLubuskieGorzów Wielkopolski / Zielona Góra
MazoviëMazowieckieWarschau
OpoleOpolskieOpole
PodlaskiePodlaskieBiałystok
PommerenPomorskieGdansk
SilezischŚląskieKatowice
SubkarpatenPodkarpackieRzeszów
Świętokrzyskie
(Heilig Kruis)
ŚwiętokrzyskieKielce
Ermland-MazurischWarmińsko-MazurskieOlsztyn
West-PommerenZachodniopomorskieSzczecin

Leger

De Poolse strijdkrachten zijn samengesteld uit vijf takken: Landmacht (Wojska Lądowe), Marine (Marynarka Wojenna), Luchtmacht (Siły Powietrzne), Speciale troepen (Wojska Specjalne) en Territoriale verdedigingsmacht (Wojska Obrony Terytorialnej) - een militaire component van de Poolse strijdkrachten opgericht in 2016. Volgens de plannen zal de strijdmacht, zodra deze volledig actief is, bestaan ​​uit 53.000 mensen die zullen worden opgeleid en uitgerust om potentiële hybride oorlogsvoering gevaren.[175] Het leger is ondergeschikt aan de Minister van Landsverdediging​De opperbevelhebber is echter de president van de republiek.

De omvang van het Poolse leger wordt geschat op ongeveer 101.500 soldaten (2016). De Poolse marine is voornamelijk actief in de Oostzee en voert operaties uit zoals maritieme patrouilles, zoek- en reddingsacties voor het deel van de Oostzee onder Poolse soevereiniteit, evenals hydrografische metingen en onderzoek. Ook speelde de Poolse marine een meer internationale rol als onderdeel van de 2003 invasie van Irak, het verstrekken van logistieke ondersteuning voor de Marine van de Verenigde Staten​De huidige positie van de Poolse luchtmacht is vrijwel hetzelfde; het heeft routinematig deelgenomen aan Baltic Air Policing opdrachten, maar verder, met uitzondering van een aantal eenheden die dienen in Afghanistan, heeft geen actieve strijd gezien. In 2003 heeft de F-16C Blok 52 werd gekozen als de nieuwe algemene multi-role jager voor de luchtmacht, de eerste leveringen vonden plaats in november 2006.

Bemanning van een KTO Rosomak gepantserde personeelscarrier tijdens een NAVO oefenen op het militaire oefenterrein in de buurt Drawsko Pomorskie

De belangrijkste missie van de strijdkrachten is de verdediging van de Poolse territoriale integriteit en de Poolse belangen in het buitenland.[176] Het nationale veiligheidsdoel van Polen is om verder te integreren met NAVO en Europese defensie-, economische en politieke instellingen door de modernisering en reorganisatie van het leger.[176] De krijgsmacht wordt opnieuw georganiseerd volgens de NAVO-normen en sinds 2010 is de overgang naar een volledig contractgebaseerd leger voltooid. De verplichte dienstplicht voor mannen werd in 2008 stopgezet. Vanaf 2007, tot het einde van de dienstplicht in 2008, bedroeg de verplichte dienst negen maanden.[177]

Super Seasprite op schepen gebaseerde helikopter die door de fregat ORP Generał Kazimierz Pułaski tijdens een oefening in de Oostzee

De Poolse militaire doctrine weerspiegelt dezelfde defensieve aard als die van haar NAVO-partners. Van 1953 tot 2009 leverde Polen een grote bijdrage aan verschillende vredesmissies van de Verenigde Naties.[176][178] De Poolse strijdkrachten namen deel aan de 2003 invasie van Irak, met 2500 soldaten in het zuiden van dat land en het bevel over de 17-natie Multinationale troepenmacht in Irak.

Het leger werd tijdelijk, maar zwaar getroffen door de 2010 Poolse luchtmacht Tu-154 crash, die de chef van de generale staf van het leger heeft vermoord Franciszek Gągor en bevelvoerend generaal van de luchtmacht Andrzej Błasik, onder andere.[179][180]

Momenteel maakt het Poolse leger een aanzienlijke moderniseringsfase door, die in 2022 zal zijn voltooid. vervang gedateerde apparatuur en koop nieuwe wapensystemen.[181] Onder het programma is het leger van plan om nieuwe rupsbanden aan te schaffen gepantserde personendragers, zelfrijdend houwitsers, nut en aanval helikopters, een middenklasse grond-lucht raket systeem, val onderzeeërs aan, mijnenjagers, en kust anti-scheepsraketten​Ook is het leger van plan zijn bestaande inventaris van belangrijkste gevechtstanks, en actualiseer de voorraad handvuurwapens.[182][183] Polen besteedt momenteel 2% van zijn bbp aan defensie en zal naar verwachting groeien tot 2,5% van het bbp in 2030. In mei 2017 Ministerie van Landsverdediging heeft verzekerd dat het Poolse leger zal worden uitgebreid tot 250.000 actieve personeelsleden.

Wetshandhaving en hulpdiensten

EEN Mercedes-Benz Sprinter patrouillewagen van de Polen Staatspolitie (Policja)

Polen heeft een sterk ontwikkeld wetshandhavingssysteem met een lange geschiedenis van effectief politieoptreden door de Staatspolitie (Policja). De structuur van wetshandhavingsinstanties in Polen is meerlagig, waarbij de staatspolitie strafrechtelijke opsporingsdiensten levert, Gemeentelijke politie dienen ter handhaving van de openbare orde en een aantal andere gespecialiseerde instanties, zoals de Poolse grenswacht, handelend om hun toegewezen missies te vervullen. Naast deze staatsdiensten komen ook particuliere beveiligingsbedrijven veel voor, hoewel ze geen bevoegdheden hebben die zijn toegewezen aan overheidsinstanties, zoals bijvoorbeeld de bevoegdheid om een ​​verdachte te arresteren of vast te houden.

Hulpdiensten in Polen bestaan ​​uit de dringende medische diensten, zoek en Red eenheden van de Poolse strijdkrachten en Staatsbrandweer​Medische nooddiensten in Polen worden, in tegenstelling tot andere diensten, verleend door de lokale en regionale overheid.

Sinds de toetreding tot de Europese Unie in 2004 hebben alle hulpdiensten van Polen een ingrijpende herstructurering ondergaan en hebben ze daarbij grote hoeveelheden nieuwe uitrusting en geschoold personeel aangeschaft.[184][185] Al het personeel van de hulpdiensten is geüniformeerd en de veiligheidsdiensten kunnen gemakkelijk worden herkend tijdens regelmatige patrouilles in zowel grote stedelijke gebieden als kleinere voorstedelijke plaatsen.

Economie

Warschau is het financiële en economische centrum van Polen.

Poolse economie en Bruto nationaal product (BBP) is momenteel de zesde grootste in de Europese Unie door nominale normen, en de op vier na grootste door koopkrachtpariteit​Het is ook een van de snelst groeiende binnen de Unie.[186] Ongeveer 60% van de werkende bevolking behoort tot het tertiair dienstensector30% voor de industrie en fabricage, en de resterende 10% voor de landbouw sector.[187] Hoewel Polen lid is van de EU interne markt, heeft het land de Euro als wettig betaalmiddel en handhaaft zijn eigen valuta - de Poolse zloty (zł, PLN).

Met een sterke binnenlandse markt, lage particuliere schulden, lage werkloosheid, flexibele valuta en niet afhankelijk van één enkele exportsector, is Polen de enige Europese economie die de recessie van 2008.[188] Sinds de val van de communistische regering, Polen heeft een beleid gevoerd van liberalisering de economie. Het is een voorbeeld van de overgang van een centraal gepland naar een primair markteconomie​Het land is het 25e grootste exporteur van goederen en diensten in de wereld en de meest succesvolle exportproducten omvatten machines, meubels, voedingsproducten, kleding, schoenen en cosmetica.[189][190] Deze vertegenwoordigen vanaf 2018 ongeveer 55% van het totale bbp.[191] De grootste handelspartners van Polen zijn Duitsland, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Italië.[192][193]

Polen is lid van de Schengengebied en de EU interne markt.

De Poolse banksector is de grootste in de Centraal- en Oost-Europese regio,[194] met 32,3 vestigingen per 100.000 volwassenen.[195][196] De banken zijn de grootste en meest ontwikkelde sector van het land financiële markten​Ze worden gereguleerd door de Poolse autoriteit voor financieel toezicht​Tijdens de transformatie naar een marktgeoriënteerde economie privatiseerde de regering verschillende banken, herkapitaliseerde de rest en voerde juridische hervormingen door die de sector concurrerender maakten. Dit heeft een aanzienlijk aantal strategische buitenlandse investeerders (ICFI) aangetrokken. De Poolse banksector heeft ongeveer 5 nationale banken, een netwerk van bijna 600 coöperatieve banken en 18 filialen van banken in buitenlandse handen. Bovendien hebben buitenlandse investeerders zeggenschapsbelangen in bijna 40 commerciële banken, die 68% van het bankkapitaal uitmaken.[194]

Polen heeft veel particuliere boerderijen in zijn landbouwsector, met het potentieel om een ​​toonaangevende voedselproducent in de Europese Unie te worden. De grootste geldmakers in het buitenland zijn onder meer gerookte en verse vis, fijne chocolade en zuivelproducten, vleeswaren en speciaal brood,[197] waarbij de wisselkoers bevorderlijk is voor exportgroei.[198] Structurele hervormingen in de gezondheidszorg, het onderwijs, het pensioenstelsel en de overheidsadministratie hebben geleid tot meer dan verwachte fiscale druk. Warschau leidt Centraal-Europa op het gebied van buitenlandse investeringen.[199]

Solaris Bus & Coach is een touringcar- en tramfabrikant in de buurt Poznań.

Sinds de geleidelijke opening van de Europeese Unie arbeidsmarkt vanaf 2004, heeft Polen ervaren massa-emigratie van meer dan 2,3 miljoen onderdanen, vanwege hogere lonen in het buitenland en hoog werkloosheid thuis, zelfs als Polen de Grote recessie van 2008.[200][201][202] Door de emigratie zijn de gemiddelde lonen van de arbeiders die in Polen zijn gebleven, gestegen, in het bijzonder voor degenen met middelmatige vaardigheden.[203] De werkloosheid daalde ook geleidelijk; in september 2018 werd het werkloosheidspercentage in Polen geschat op 5,7%, een van de laagste in de Europese Unie.[204] In 2019 heeft Polen een wet aangenomen die werknemers onder de 26 jaar zou vrijstellen van inkomstenbelasting.[205]

In Polen vervaardigde producten en goederen zijn onder meer: ​​elektronica, bussen en trams (Solaris, Solbus), helikopters en vliegtuigen (PZL Świdnik, PZL Mielec), treinen (Pesa SA, Newag), schepen (Scheepswerf Gdańsk, Szczecin-scheepswerf, Gdynia Poolse Marine scheepswerf), militaire uitrusting (FB "Łucznik" Radom, Bumar-Łabędy SA), medicijnen (Polpharma, Polfa), voedsel (Tymbark, Hortex, E. Wedel), kleding (LLP), glas, aardewerk (Bolesławiec), chemische producten en andere. Polen is ook een van 's werelds grootste producenten van koper, zilver en steenkool, net zoals aardappelen, rogge-, koolzaad, kool, appels, aardbeien en ribes.[206]

Bedrijven

De Effectenbeurs van Warschau is de grootste beurs naar marktkapitalisatie in Oost-Centraal Europa.

Polen wordt binnen erkend als een regionale economische leider Centraal Europa, met bijna 40 procent van de 500 grootste bedrijven in de regio (qua omzet) en een hoge globaliseringsgraad.[207] De grootste bedrijven van het land vormen het WIG20 en WIG30 indexen, die wordt verhandeld op de Effectenbeurs van Warschau.

De economische transitie in 1989 heeft geresulteerd in een dynamische toename in het aantal en de waarde van investeringen door Poolse bedrijven in het buitenland. Meer dan een kwart van deze bedrijven heeft deelgenomen aan een buitenlands project of joint venture, en 72 procent besloot de buitenlandse expansie voort te zetten. Volgens rapporten van de Nationale Bank van Polenbereikte de waarde van Poolse buitenlandse directe investeringen bijna 300 miljard euro PLN eind 2014. The Centraal Bureau voor de Statistiek naar schatting waren er in 2014 ongeveer 1.437 Poolse bedrijven met belangen in 3.194 buitenlandse entiteiten.[208]

Bekende Poolse merken zijn onder andere PKO Bank Polski, Bank Pekao, Alior Bank, PKN Orlen&Lotos Group, PGNiG, PGE-energie, PZU, Tauron-groep, KGHM Polska Miedź, Cyfrowy Polsat, Plus, Speel, Oranje Polska, VEEL Poolse luchtvaartmaatschappijen, Poczta Polska, Poolse staatsspoorwegen (PKP), TVP, Biedronka, Żabka, Dino, LPP, CD Projekt, Allegro.

Op de lijst staan ​​de grootste bedrijven naar omzet in 2016:

Rang
2016[209]
CorporationSectorHoofdkwartierOmzet
(miljarden EUR)
Werknemers
1. PKN Orlen SAOlie en gasPłock18.619,730
2. PGNiGOlie en gasGdansk7.725,271
3. PGE SAEnergieWarschau6.644,317
4. PZU SAVerzekeringWarschau8.536,419
5. Grupa Lotos SAOlie en gasGdansk4.933,071
6. KGHM Polska Miedź SAMijnbouwLubin4.618,578
7. Tauron-groep SAEnergieKatowice4.126,710
8. Cinkciarz.pl Sp. z o.o.Financiële dienstenZielona Góra3.322,556
9. PKO BPBankierenWarschau3.229,441
10. Enea SAEnergiePoznań2.623,805

Toerisme

Polen kende een aanzienlijke toename van het aantal toeristen na zijn toetreding tot de Europese Unie in 2004.[210][211] Met bijna 21 miljoen internationale aankomsten in 2019, draagt ​​toerisme aanzienlijk bij aan de algehele economie en maakt het een relatief groot deel uit van de servicemarkt van het land.[212][213]

Toeristische attracties in Polen variëren, van de bergen in het zuiden tot de zandstranden in het noorden, met een spoor van bijna elke bouwstijl. De meest bezochte stad is Krakau, dat was de voormalige hoofdstad van Polen en dient als een overblijfsel van de Poolse Gouden Eeuw en de Renaissance​Krakau hield ook stand koninklijke kroningen van de meeste Poolse koningen en vorsten Bij Wawel, het belangrijkste historische monument van de natie. Onder andere opmerkelijke sites in het land is Wrocław, een van de oudste steden in Polen die model stond voor de oprichting van Krakau. Wrocław beroemd om zijn dwergen, een grote Marktplaats met twee stadhuizen, en de oudste Zoölogische tuinen met een van 's werelds grootste aantal dieren soorten​De Poolse hoofdstad Warschau en zijn historisch Oude stad werden daarna volledig gereconstrueerd vernietiging in oorlogstijd​Andere steden die talloze toeristen aantrekken, zijn onder meer Gdansk, Poznań, Lublin, Rennen evenals de site van de Duitse Concentratiekamp Auschwitz in Oświęcim​Een opmerkelijk hoogtepunt is de 13e eeuw Wieliczka-zoutmijn met zijn labyrintische tunnels, a ondergronds meer en kapellen uitgehouwen door mijnwerkers steen zout onder de grond.

Aquarium in het Dierentuin in Wrocław

Het belangrijkste toeristische aanbod van Polen omvat buitenactiviteiten zoals skiën, het zeilen, berg wandelen en klimmen, net zoals agrotoerisme, bezienswaardigheden bekijken historische monumenten​Toeristische bestemmingen zijn onder meer de Oostzee kust in het noorden; de Mazurisch Merenplateau en Woud van Białowieża in het oosten; op het zuiden Karkonosze, de Tafelgebergte en de Tatra-gebergte, waar Rysy, de hoogste top van Polen, en Orla Perć bergpad zijn gelegen. De Pieniny en Bieszczady-gebergte liggen in het uiterste zuidoosten.[214] Er zijn meer dan 100 kastelen in het land, veel in de Neder-Silezië en langs de populaire Trail of the Eagles 'Nests.[215] Het grootste kasteel ter wereld per landgebied bevindt zich in Malbork, in noord-centraal Polen.[216]

Energie

Krachtcentrale van Bełchatów is een bruinkoolgestookte elektriciteitscentrale die 27-28 TWh elektriciteit per jaar of twintig procent van de totale elektriciteitsproductie in Polen produceert.

De elektriciteitsopwekkingssector in Polen is grotendeels fossiele brandstof-Gebaseerd. Veel elektriciteitscentrales in het hele land gebruiken de positie van Polen als een grote Europese exporteur van steenkool in hun voordeel door steenkool te blijven gebruiken als de primaire grondstof bij de productie van hun energie. In 2013 scoorde Polen 48 van de 129 staten in de Energy Sustainability Index.[217] De drie grootste Poolse mijnbouwbedrijven (Węglokoks, Kompania Węglowa en JSW) jaarlijks ongeveer 100 miljoen ton steenkool winnen.

Hernieuwbare vormen van energie zijn goed voor een kleiner deel van de volledige energieopwekkingscapaciteit van Polen.[218] De nationale overheid heeft echter doelen gesteld voor de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen in Polen (het aandeel van energie uit hernieuwbare bronnen in het bruto-eindverbruik van energie in 2019 was - 12,18%). Met behulp van kan het aandeel energie uit hernieuwbare bronnen worden vergroot biobrandstoffen, fotovoltaïsche zonne-energie, aanleg van land en zee windmolenparken, hydro-elektrisch stations en kerncentrale.

Polen heeft ongeveer 164.800.000.000 m3 van bewezen aardgasreserves en ongeveer 96.380.000 vaten bewezen oliereserves. Deze reserves worden benut door energiebedrijven zoals PKN Orlen ("het enige Poolse bedrijf dat wordt vermeld in de Fortune Global 500"), PGNiG​De kleine hoeveelheden fossiele brandstoffen die van nature in Polen voorkomen, zijn echter onvoldoende om in de volledige energieverbruiksbehoeften van de bevolking te voorzien. Het land is daarmee een netto-importeur van olie en aardgas. Daarom heeft Polen sinds het tweede decennium van de 21e eeuw de zogenaamde Noordpoort sterk ontwikkeld, waarin de belangrijkste componenten de Baltische pijp, de Świnoujście LNG-terminal en drijvende opslag- en hervergassingseenheid in Haven van Gdańsk.

De 5 grootste bedrijven die elektriciteit aan Polen leveren, zijn PGE, Tauron, Enea, Energa en Innogy Polen.

Vervoer

A1, A4 snelwegen en snelweg 44 kruising nabij Gliwice

Transport in Polen wordt verzorgd door middel van het spoor, weg, scheepvaart en vliegreizen​Het land maakt deel uit van de EU Schengengebied en is een belangrijk transportknooppunt langs naburige Duitsland vanwege zijn strategische positie in Centraal Europa.[219] Enkele van de langste Europese routes, waaronder de E40, rennen door Polen.

Het land heeft een goed netwerk van snelwegen, bestaande uit autowegen en snelwegen​Begin 2020 had Polen 4.146,5 km aan snelwegen in gebruik.[220] Bovendien worden alle lokale en regionale wegen bewaakt door het National Road Rebuilding Program, dat tot doel heeft de kwaliteit van het reizen op het platteland en in de voorsteden te verbeteren.[221]

In 2017 had de natie 18.513 kilometer (11.503 mijl) spoorlijn, de derde langste in Europa daarna Duitsland en Frankrijk.[222] De Poolse staatsspoorwegen (PKP) is de dominante spoorwegexploitant in het land. In december 2014 begon Polen met de implementatie hogesnelheidstreinen het verbinden van grote Poolse steden,[223] en begon de passagiersdienst met behulp van de Nieuwe Pendolino trein met een snelheid van 200 km / u op de Centrale spoorlijn (CMK). De Poolse regelgeving staat treinen zonder ETCS om te reizen met snelheden tot 160 km / u, treinen met ETCS1 tot 200 km / u en treinen met ETCS2 ​​met snelheden van meer dan 200 km / u. De meeste interregionale verbindingen spoorlijnen in Polen worden geëxploiteerd door PKP Intercity, terwijl regionale treinen worden gerund door een aantal particuliere exploitanten, waarvan de grootste dat wel is Polregio​De grootste passagier treinstation in termen van het aantal reizigers is Wrocław Główny.

VEEL Poolse luchtvaartmaatschappijen is een van 's werelds oudste nog in bedrijf zijnde luchtvaartmaatschappijen, oorspronkelijk opgericht op 29 december 1928.

De markten voor lucht- en zeevervoer in Polen zijn grotendeels goed ontwikkeld. Polen heeft een aantal internationale luchthavens, waarvan de grootste dat wel is Luchthaven Warschau Chopin, de belangrijkste wereldwijde hub voor VEEL Poolse luchtvaartmaatschappijen​Het is ontstaan ​​in 1929 uit een fusie van Aerolloyd (1922) en Aero (1925). Andere grote luchthavens met internationale verbindingen zijn onder meer Internationale luchthaven Johannes Paulus II Kraków-Balice, Copernicus Luchthaven Wrocław, Luchthaven Gdańsk Lech Wałęsa​Polen is begonnen met de voorbereidingen voor een constructie die 100 miljoen passagiers van de Centrale communicatiepoort.

Zeehavens zijn er langs de hele Baltische kust van Polen, met de meeste vrachtvervoerders die gebruik maken van Świnoujście, Politie, Szczecin, Kołobrzeg, Gdynia, Gdansk en Elbląg Passagiersveerboten verbinden Polen met Scandinavië het hele jaar door; deze diensten worden geleverd vanuit Gdańsk en Świnoujście door Polferries, Stena Line van Gdynia en Eenheidslijn van de Świnoujście. De Haven van Gdańsk is de enige poort in de Oostzee aangepast om zeeschepen te ontvangen.

Wetenschap en technologie

Fysicus en chemicus Maria Skłodowska-Curie was de eerste persoon die er twee won Nobelprijzen​Ze richtte ook Polen op Radium Instituut in 1925.[224]

In de loop van de geschiedenis heeft het Poolse volk aanzienlijke bijdragen geleverd op het gebied van wetenschap, technologie en wiskunde.[225] Misschien wel de meest bekende Pool die deze theorie ondersteunde, was Nicolaus Copernicus (Mikołaj Kopernik), die het Copernicaanse revolutie door de Zon in plaats van de aarde in het centrum van het universum.[226] Hij leidde ook een kwantiteitstheorie, waardoor hij een pionier op het gebied van economie werd. De prestaties en ontdekkingen van Copernicus worden beschouwd als de basis van de Poolse cultuur en culturele identiteit.[227]

Poolse instellingen voor tertiair onderwijs; traditioneel universiteiten, evenals technische, medische en economische instellingen, bieden werk aan ongeveer tienduizenden onderzoekers en personeelsleden. Er zijn honderden onderzoeks- en ontwikkelingsinstituten.[228] In de 19e en 20e eeuw werkten echter veel Poolse wetenschappers in het buitenland; een van de belangrijkste van deze ballingen was Maria Skłodowska-Curie, een natuurkundige en scheikundige die een groot deel van haar leven in Frankrijk woonde. In 1925 richtte ze Polen op Radium Instituut.[224]

Nicolaus Copernicus, de 16e-eeuwse Poolse astronoom die de heliocentrisch model van het zonnestelsel dat de zon in het midden plaatste in plaats van de aarde

In de eerste helft van de 20e eeuw was Polen een bloeiend wiskundecentrum. Uitstekende Poolse wiskundigen vormden de Lwów School of Mathematics (met Stefan Banach, Stanisław Mazur, Hugo Steinhaus, Stanisław Ulam) en Warschau School of Mathematics (met Alfred Tarski, Kazimierz Kuratowski, Wacław Sierpiński en Antoni Zygmund​Talloze wiskundigen, wetenschappers, scheikundigen of economen emigreerden vanwege historische wisselvalligheden, onder hen Benoit Mandelbrot, Leonid Hurwicz, Alfred Tarski, Joseph Rotblat en Nobelprijs laureaten Roald Hoffmann, Georges Charpak en Tadeusz Reichstein​In de jaren dertig wiskundige en cryptoloog Marian Rejewski bedacht de Cryptografische bom wat de basis vormde van de inspanning die de geallieerden in staat stelde de Raadselcode.

Meer dan 40 onderzoeks- en ontwikkelingscentra en 4.500 onderzoekers maken van Polen het grootste onderzoeks- en ontwikkelingscentrum in Centraal- en Oost-Europa.[229][230] Multinationale bedrijven zoals: ABB, Delphi, GlaxoSmithKline, Google, Hewlett-Packard, IBM, Intel, LG Electronics, Microsoft, Motorola, Siemens en Samsung hebben allemaal onderzoeks- en ontwikkelingscentra in Polen opgezet.[231] Bedrijven kozen voor Polen vanwege de beschikbaarheid van hooggekwalificeerde arbeidskrachten, de aanwezigheid van universiteiten, de steun van autoriteiten en de grootste markt in Oost-Centraal Europa.[229] Volgens een KPMG rapport uit 2011, is 80% van de huidige investeerders in Polen tevreden met hun keuze en bereid om te herinvesteren.[232]

Communicatie

Hoofdkantoor van Poczta Polska in Warschau​De Poolse postdienst kan zijn oorsprong vinden in het jaar 1558.

De openbare postdienst in Polen wordt beheerd door Poczta Polska (de Poolse Post). Het werd gemaakt op 18 oktober 1558, toen King Sigismund II Augustus vestigde een permanente postroute van Krakau naar Venetië.[233] De dienst werd opgeheven tijdens de buitenlandse scheidingen in de 18e eeuw. Na het herwinnen van de onafhankelijkheid in 1918, ontwikkelde het Poolse postsysteem zich snel toen nieuwe diensten werden geïntroduceerd, waaronder geldoverdrachten, betaling van pensioenen, levering van tijdschriften, en luchtpost​De overheidsbedrijf van de Poolse Post, Telegraaf en Telefoon (Polska Poczta, Telegraf bij Telefon) werd opgericht in 1928.[234]

Gedurende oorlogen en nationale opstandenwerd de communicatie voornamelijk via de militaire autoriteiten verzorgd. Bij veel belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van Polen was de postdienst betrokken, zoals de verdediging van het Poolse postkantoor in Gdansk in 1939, en de deelname van de Poolse Scouts 'Postal Service aan de Opstand van Warschau.

Op dit moment is de dienst een modern staatsbedrijf dat zowel standaard- en expresbestellingen als thuisbezorgdiensten aanbiedt. Met een geschat aantal van ongeveer 83.000 medewerkers (2013),[235] Poczta Polska heeft ook een persoonlijk volgsysteem voor pakketten. In 2017 heeft het bedrijf een strategie aangenomen die uitgaat van stijgende inkomsten tot 6,9 miljard PLN tegen 2021; het doel is om de inkomsten uit koeriers- en pakketdiensten te verdubbelen en de logistieke dienstverlening te vervijfvoudigen.[236]

Demografie

Polen, met ongeveer 38,5 miljoen inwoners, heeft de de achtste grootste bevolking van Europa en de op vier na grootste in de Europeese Unie​Het heeft een bevolkingsdichtheid van 122 inwoners per vierkante kilometer (328 per vierkante mijl). De totale vruchtbaarheidscijfer in 2020 werd geschat op 1,44 kinderen van een vrouw, een aanzienlijke stijging ten opzichte van voorgaande jaren.[237] Daarentegen was het totale vruchtbaarheidscijfer in 1925 4,68.[238] Bovendien vergrijst de Poolse bevolking aanzienlijk en was de mediane leeftijd in 2018 41,1 jaar.[239] Het grove sterftecijfer in 2020 bedroeg 10,3 per 1.000 mensen.[240]

Bevolking van Polen van 1900 tot 2010 in miljoenen inwoners

Ongeveer 60% van Palen en Poolse burgers wonen in stedelijke gebieden of grote steden en 40% in meer landelijke gebieden.[239] De meest dichtbevolkte administratieve provincie of staat is de Mazovië en de meest dichtbevolkte stad is de hoofdstad, Warschau, op 1,8 miljoen inwoners met nog eens 3,1 miljoen mensen die er wonen grootstedelijk gebied​De Opper-Silezië grootstedelijk gebied in de omgeving van Katowice is de grootste stad agglomeratie in Polen met tot 5,3 miljoen inwoners.[241] De minst bevolkte en de kleinste provincie in omvang is de Opole (woiwodschap), met iets minder dan 1 miljoen mensen die binnen de grenzen wonen. Daarom is een aanzienlijk deel van de totale bevolking geconcentreerd in het zuiden van Polen, ongeveer tussen de steden van Wrocław en Krakau.

In de 2011 Poolse volkstelling, Rapporteerden 37.310.341 (96,88%) mensen Pools identiteit, 435.750 (1,13%) Silezisch, 17,746 (0.04%) Kasjoebisch en 74.464 (0,19%) Duitse​Andere identiteiten werden gerapporteerd door 163.363 mensen (0,41%) en 521.470 mensen (1,35%) noemden geen nationaliteit.[2][3] Ooit prominente maar nu statistisch onbeduidende minderheidsgroepen omvatten Poolse joden, Lipka Tataren, Armeniërs, Grieken, Lemkos, de Romani mensen en de Vietnamees​Etnische Polen zelf kunnen in veel verschillende worden onderverdeeld regionaal etnografisch subgroepen, waarvan de meest opvallende de Kasjoebiërs, Sileziërs en Goralen (Hooglanders). De statistieken omvatten geen recent aangekomen migrerende werknemers.[242][243] In 2017 werkten meer dan 1,7 miljoen Oekraïense burgers legaal in Polen.[244]

Er is een heel sterk Poolse diaspora over de hele wereld, met name in de Verenigde Staten, Duitsland, Verenigd Koningkrijk en Canada.[245] Een sterke Poolse minderheid is nog steeds aanwezig in de gebieden (Kresy) van het hedendaagse westen van Oekraïne, Wit-Rusland, Litouwen en Letland die eeuwen eerder door Polen werden bezet of bestuurd. In totaal wordt het aantal etnische Polen dat in het buitenland woont, geschat op ongeveer 20 miljoen.[246]

Talen

Dolina Jadwigi - een tweetalig Pools-Kasjoebisch verkeersbord met de naam van het dorp

Pools is de enige officieel en overheersende gesproken taal in Polen, maar het wordt ook over de hele wereld gebruikt door Poolse minderheden in andere landen en als een van de officiële talen van de Europese Unie​De dovengemeenschappen gebruiken Poolse gebarentaal behorend tot de Duitse familie van gebarentalen​Pools is ook een tweede taal in Litouwen, waar het wordt onderwezen op scholen en universiteiten.[247][248] Het hedendaagse Polen is taalkundig gezien een homogeen land, met bijna 97% van de respondenten die Pools als moedertaal verklaren.[249][250]

De eens multi-etnische bevolking van Polen communiceerde in verschillende talen en lezingen die in de loop van de geschiedenis zijn vervaagd of verdwenen. Er zijn momenteel 15[251] minderheidstalen in Polen, waaronder een erkende regionale taal, Kasjoebisch, dat wordt gesproken door ongeveer 366.000 mensen in de noordelijke regio's van Kasjoebië en Pommeren.[252][253][254]

Talen met de status van de taal van een nationale minderheid zijn Armeens, Wit-Russisch, Tsjechisch, Duits, Jiddisch, Hebreeuws, Litouws, Russisch, Slowaaks en Oekraïens. Talen met de status van de taal van een etnische minderheid zijn Karaim, Lemko-Rusyn, Tataars en twee Romani talen; Polska Roma en Bergitka Roma.[255] De officiële erkenning van een taal geeft bepaalde rechten onder voorwaarden die zijn voorgeschreven door de Poolse wet, waaronder onderwijs en financiële steun van de staat voor het promoten van die taal. Polen erkend secundaire bestuurstalen of hulptalen in tweetalige gemeenten​Momenteel hebben Duits en Kasjoebisch een dergelijke status in 19 gemeenten (gminas), Wit-Russisch in 9 en Litouws in 1. Tweetalige tekens, namen en advertenties zijn gemeengoed in die plaatsen. Silezisch en Wymysorys (Vilamoviaans) worden niet wettelijk erkend of erkend als afzonderlijke talen met een minderheidsstatus.

Meer dan 50% van de Poolse burgers verklaart kennis te hebben van de de Engelse taal, gevolgd door Duitse (38%).[256][257]

Religie

Religies in Polen (2015)
rooms-katholiek
92.9%
Irreligie
3.1%
Geen antwoord
2.7%
Andere religies
1.3%
Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek:[4]

Volgens de volkstelling van 2015 houdt 92,9% van alle Poolse burgers zich aan de Rooms-katholieke kerk​Naar schatting 94,2% van de bevolking is gelovig en 3,1% is gelovig ongodsdienstig, waardoor Polen een van de meer vrome landen in Europa is.[258] Ongeveer 61,6% van alle respondenten gaf aan dat religie van groot of zeer groot belang is.[258] Het kerkbezoek is de afgelopen jaren echter afgenomen; slechts 38% van de aanbidders was aanwezig massa- regelmatig op zondag in 2018.[259] Vrijheid van godsdienst wordt gegarandeerd door de Poolse grondwet,[260][261] en de concordaat staat garant voor het onderwijzen van religie op openbare scholen.[262]

Jasna Góra-klooster in Częstochowa is een heiligdom voor de Zwarte Madonna, en een belangrijk bedevaartsoord voor de vele katholieken in Polen.

Eeuwenlang hebben de stammen die het land van het huidige Polen bewonen verschillende vormen van heidendom bekend als Rodzimowierstwo, of "inheems geloof".[263][264][265] In het jaar 966, Duke Mieszko I omgezet naar Christendom, en voorgelegd aan de autoriteit van de Rooms-katholieke kerk.[266][267] Dit evenement werd bekend als de Doop van Polen.[268][269][270] Dit maakte echter geen einde aan heidense overtuigingen in het land. Het voortbestaan ​​werd aangetoond door een reeks opstanden in de jaren 1030, bekend als de heidense reactie, die ook elementen vertoonde van een boerenopstand tegen de middeleeuwen feodalisme.[271][272]

Johannes Paulus II was het eerste Pool om een rooms-katholiek Paus. Hij bekleedde het pausdom tussen 1978 en 2005.

Religieuze tolerantie was echter een belangrijk onderdeel van de Poolse politieke cultuur gevarieerd soms. In 1264, de Statuut van Kalisz verleend Joden ongekende wettelijke rechten die nergens in Europa te vinden zijn. In 1573 werd de Confederatie van Warschau markeerde het formele begin van uitgebreide religieuze vrijheden in Polen. Het werd gedeeltelijk beïnvloed door de 1572 Bloedbad op St. Bartholomeusdag in Frankrijk, wat de adel ertoe aanzette om te voorkomen dat de vorst verwerpelijke wreedheden begaat in Polen op basis van religieuze overtuiging.[273] De religieuze tolerantie spoorde ook veel theologische bewegingen aan, zoals de calvinist Poolse broeders, een aantal protestantse groepen en atheïsten Leuk vinden Casimir Liszinski, een van de eerste atheïstische denkers in Europa.[274] Wederdopers op de vlucht voor 16e-eeuwse vervolging in de Nederland en Duitsland vestigde zich in Polen en werd bekend als de Vistula delta mennonieten​Van 16 oktober 1978 tot aan zijn dood op 2 april 2005 kardinaal Karol Józef Wojtyła was hoofd van de rooms-katholieke kerk als paus Johannes Paulus II.[275][276][277]

Hedendaagse religieuze minderheden zijn onder meer christelijk orthodox (506,800),[8] verschillende Protestanten (150.000) - inclusief 77.500 Lutheranen van de Evangelisch-Augsburgse Kerk,[8] 23,000 Pinkstermensen in de Pinksterkerk in Polen, 10,000 Adventisten in de Kerk van de Zevende-dags Adventisten en andere kleinere Evangelisch denominaties[8]Jehovah's Getuigen (126,827),[8] Oost-katholieken, Mariavites, Joden, Moslims (Tataren) en neopagans, van wie sommigen lid zijn van de Inheemse Poolse kerk.

De Oude synagoge van Krakau is de oudste nog bestaande synagoge in Polen. Chassidisch jodendom is ontstaan ​​in de Pools-Litouwse Gemenebest tijdens de 18e eeuw.

Beroemde sites van rooms-katholieke bedevaart in Polen zijn onder meer de Klooster van Jasna Góra in de stad van Częstochowa, Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Licheń, Krakau Heiligdom van goddelijke barmhartigheid en Święta Lipka (Heilige Linden) in Mazurië​Toeristen bezoeken ook de familiehuis van Johannes Paulus II in Wadowice buiten Krakau. Christus de Koning in Świebodzin is de hoogste standbeeld van Jezus in de wereld.[278] Christelijk-orthodoxe pelgrims bezoeken de berg Grabarka in de buurt Grabarka-Klasztor en de Chassidische joden reizen jaarlijks naar het graf van een groot rabbijn in Leżajsk.[279]

Gezondheid

Het Poolse gezondheidszorgsysteem is gebaseerd op een allesomvattend verzekeringsstelsel. Door de overheid gesubsidieerde gezondheidszorg is beschikbaar voor alle Poolse burgers die onder deze algemene ziektekostenverzekering vallen. Het is echter niet verplicht om in een door de staat gerund ziekenhuis te worden behandeld, aangezien er in het hele land een aantal particuliere medische complexen bestaat.[280]

Alle medische dienstverleners en ziekenhuizen in Polen zijn ondergeschikt aan de Pools ministerie van Volksgezondheid, die toezicht houdt op en controle heeft over de huisartsgeneeskunde en tevens verantwoordelijk is voor het dagelijkse beheer van het gezondheidszorgsysteem. Naast deze rollen is het ministerie belast met het handhaven van normen voor hygiëne en patiëntenzorg.

Ziekenhuizen in Polen zijn georganiseerd volgens de regionale administratieve structuur, waardoor de meeste steden hun eigen ziekenhuis hebben (Szpital Miejski).[281] Grotere en meer gespecialiseerde medische complexen zijn meestal alleen in grotere steden te vinden, en sommige zelfs meer gespecialiseerde eenheden bevinden zich alleen in de hoofdstad Warschau. Maar allemaal woiwodschappen een eigen algemeen ziekenhuis hebben (de meeste hebben er meer dan één), die allemaal verplicht zijn om een ​​traumacentrum te hebben; dit soort ziekenhuizen, die bijna alle medische problemen aankunnen, worden 'regionale ziekenhuizen' genoemd (Szpital Wojewódzki)​De laatste categorie van ziekenhuizen in Polen is die van gespecialiseerde medische centra, waarvan een voorbeeld de Skłodowska-Curie Instituut voor Oncologie, Polen's leidende en meest gespecialiseerde centrum voor onderzoek en behandeling van kanker.

In 2012 onderging de Poolse gezondheidszorg een verdere transformatie. Ziekenhuizen kregen voorrang bij herinrichting waar nodig.[282] Als gevolg van dit proces zijn veel ziekenhuizen voorzien van de nieuwste medische apparatuur.

Volgens de Rapport over menselijke ontwikkeling vanaf 2018 is de gemiddelde levensverwachting bij de geboorte 78,5 jaar (74,6 jaar voor een jonge man en 82,4 jaar voor een jonge vrouw).[283]

Onderwijs

Dichtheid van instellingen voor hoger onderwijs op collegiaal niveau

De Commissie van Nationaal Onderwijs (Komisja Edukacji Narodowej) opgericht in 1773, was 's werelds eerste staatsministerie van onderwijs.[284][285] De opvoeding van de Poolse samenleving was al in de 12e eeuw een doel van de heersers van het land. De bibliotheekcatalogus van het Kathedraal hoofdstuk van Kraków die teruggaat tot 1110 laat zien dat de Poolse academische wereld in het begin van de 12e eeuw toegang had tot Europese en klassieke literatuur. De Jagiellonische Universiteit werd in 1364 opgericht door Koning Casimir III in Krakau - de school is 's werelds 19e oudste universiteit.

Vanaf 2012, Programma voor Internationale Beoordeling van Studenten, gecoördineerd door de organisatie voor Economische Co-operatie en ontwikkeling, scoort het Poolse onderwijssysteem hoger dan het OESO-gemiddelde.[286]:4

Onderwijs in Polen begint op de leeftijd van vijf of zes jaar (met de specifieke leeftijd gekozen door de ouders) voor de '0'-klas (kleuterschool) en zes of zeven jaar in de eerste klas van de lagere school (Pools szkoła podstawowa​Het is verplicht dat kinderen ten minste een jaar oud formeel onderwijs volgen voordat ze naar de eerste klas gaan als ze niet ouder zijn dan 7 jaar. Lijfstraffen van kinderen op scholen zijn officieel verboden sinds 1783 (vóór de scheidingswanden) en strafbaar gesteld sinds 2010 (zowel op school als thuis).

Aan het einde van de 6e klas, wanneer studenten 13 zijn, leggen studenten een verplicht examen af ​​dat hun toelating en overgang naar een specifieke lagere middelbare school zal bepalen (gimnazjum—Gemiddelde school of onderbouw). Ze zullen gedurende drie jaar naar deze school gaan in de klassen 7, 8 en 9. De leerlingen leggen dan nog een verplicht examen af ​​om te bepalen naar welke school ze op het hoger secundair niveau zullen gaan. Er zijn verschillende alternatieven, waarvan de meest voorkomende de drie jaar in een liceum of vier jaar in een technikum​Beiden eindigen met een volwassenheidsonderzoek (matura- vergelijkbaar met Frans baccalauréat), en kan worden gevolgd door verschillende vormen van hoger onderwijs, wat leidt tot licencjat of inżynier (de Poolse Bologna-proces eerste cyclus kwalificatie), magister (kwalificatie tweede cyclus) en uiteindelijk doktor (kwalificatie derde cyclus).[287]

In Polen zijn er 500 instellingen op universitair niveau voor het volgen van hoger onderwijs.[288] Er zijn 18 volledig geaccrediteerde traditionele universiteiten, 20 technische universiteiten, 9 onafhankelijke medische universiteiten, 5 universiteiten voor de studie van economie, 9 landbouwacademies, 3 pedagogische universiteiten, een theologische academie, 3 maritieme dienstuniversiteiten en 4 nationale militaire academies.[289] Er zijn ook een aantal instellingen voor hoger onderwijs die zich toeleggen op het onderwijzen van de kunsten - waaronder de 7 muziekacademies.[289]

Cultuur

De Poolse witte adelaar is het blijvende nationale en culturele symbool van Polen

The culture of Poland is closely connected with its intricate 1,000-year geschiedenis and forms an important constituent in western civilization.[290] The Poles take great trots in their national identity which is often associated with the colours white and red, and exuded by the expression biało-czerwoni ("whitereds").[291] National symbols, chiefly the crowned zeearend, are often visible on clothing, insignia and emblems. The appreciation of Poland's traditions and cultural heritage is commonly known as Polonophilia.

With origins in the customs of the tribal Lechites, over time the culture of Poland has been influenced by its connection to Westerse cultuur and trends, as well as developing its own unique traditions such as Sarmatisme.[292] The people of Poland have traditionally been seen as hospitable to artists from abroad and eager to follow cultural and artistic trends popular in foreign countries, for instance, the 16th- and 17th-century tradition of doodskist portretten (portret trumienny) was only observed in Poland and Romeins Egypte.[293] In the 19th and 20th centuries the Polish focus on cultural advancement often took precedence over political and economic activity. These factors have contributed to the versatile nature of Polish art.[292]

The architectural monuments of great importance are protected by the Nationale Erfgoedraad van Polen.[294] Over 100 of the country's most significant tangible wonders were enlisted onto the Historic Monuments Register,[295] with further 16 being recognized by Unesco as World Heritage Sites. Poland is renowned for its brick Gothic castles, graanschuren and churches as well as diversely-styled huurkazernes, market squares and stadhuizen​The majority of Polish cities founded on Magdeburg Law in de Middeleeuwen evolved around central marketplaces, a distinguishable urban characteristic which can be observed to this day.[296] Middeleeuwen en Renaissance stoffen hallen were once an abundant feature of many towns.[297]

Feestdagen en tradities

Allerheiligen on 1 November is one of the most important public holidays in Poland.

There are 13 government-approved annual public holidays – Nieuwjaar on 1 January, Drie koningen on 6 January, Paaszondag en Tweede Paasdag, dag van de Arbeid on 1 May, Dag van de Grondwet op 3 mei Pinksteren, Corpus Christi, Dag van de strijdkrachten op 15 augustus Allerheiligen on 1 November, Onafhankelijkheidsdag on 11 November and Kerstmastide on 25 and 26 December.[298]

Particular traditions and superstitious customs observed in Poland are not found elsewhere in Europe. Alhoewel kerstavond (Wigilia) is not a public holiday, it remains the most memorable day in the entire year. Bomen are decorated on 24 December, hay is placed under the tablecloth to resemble Jesus' kribbe, Christmas wafers (opłatek) are shared between gathered guests and a twelve-dish meatless supper is served that same evening when the eerste ster verschijnt.[299] An empty plate and seat are symbolically left at the table for an unexpected guest.[300] Soms, carolers journey around smaller towns with a folk Turoń creature until the Vasten periode.[301]

A widely-popular donut and sweet pastry feast occurs on Dikke donderdag, usually 52 days prior to Pasen.[302] Eieren voor Heilige zondag are painted and placed in decorated manden that are previously blessed by clergymen in churches on Paaszaterdag​Easter Monday is celebrated with pagan dyngus festivities, where the youth is engaged in water fights and some girls are gently spanked by colleagues with pussy willows to stimulate fertility.[303][302]

Cemeteries and graves of the deceased are annually visited by family members on All Saints' Day; tombstones are cleaned as a sign of respect and candles are lit to honour the dead on an unprecedented scale.[304]

Muziek

Fryderyk Chopin
Fryderyk Chopin was a renowned classical composer and virtuoso pianist.
Artur Rubinstein
Artur Rubinstein was one of the greatest concert pianists of the 20th century.

Artists from Poland, including famous musicians such as Chopin, Rubinstein, Paderewski, Penderecki en Wieniawski, and traditional, regionalized folk composers create a lively and diverse music scene, which even recognizes its own music genres, such as gezongen poëzie en disco polo.

The origins of Polish music can be traced to the 13th century; manuscripts have been found in Stary Sącz met polyfoon compositions related to the Parisian Notre Dame School​Other early compositions, such as the melody of Bogurodzica en God is geboren (a coronation polonaise tune for Polish kings by an unknown composer), may also date back to this period, however, the first known notable composer, Nicolaas van Radom, lived in the 15th century. Diomedes Cato, a native-born Italian who lived in Kraków, became a renowned lutenist at the court of Sigismund III; he not only imported some of the musical styles from southern Europe but blended them with native folk music.[305]

In the 17th and 18th centuries, Polish baroque composers wrote liturgische muziek and secular compositions such as concerto's en sonates for voices or instruments. At the end of the 18th century, Polish classical music evolved into national forms like the polonaise. Wojciech Bogusławski is accredited with composing the first Polish national opera, getiteld Krakowiacy i Górale, which premiered in 1794.

Traditional Polish folk music has had a major effect on the works of many Polish composers, and no more so than on Fryderyk Chopin, a widely recognised national hero of the arts. All of Chopin's werken involve the piano and are technically demanding, emphasising nuance and expressive depth. As a great composer, Chopin invented the muzikale vorm bekend als de instrumental ballade and made major innovations to the pianosonate, mazurka, wals, nocturne, polonaise, étude, geïmproviseerd en prélude, he was also the composer of a number of polonaises which borrowed heavily from traditional Polish folk music. It is largely thanks to him that such pieces gained great popularity throughout Europe during the 19th century. Several Polish composers such as Szymanowski drew inspiration from Chopin's folk-influenced style. Nowadays the most distinctive folk music can be heard in the towns and villages of the mountainous south, particularly in the region surrounding the winter resort town of Zakopane.

Poland today has an active music scene, with the jazz and metal genres being particularly popular among the contemporary populace. Polish jazz musicians such as Krzysztof Komeda created a unique style, which was most famous in the 1960s and 1970s and continues to be popular to this day. Poland has also become a major venue for large-scale music festivals, chief among which are the Open'er Festival, Opole-festival en Sopot Festival.

Kunst

Dame met een hermelijn (1490) by Leonardo da Vinci​Though not Polish in its origin, the painting symbolizes Poland's cultural heritage and is among the country's most precious treasures. Critics named it "a breakthrough in the art of psychological portraiture."

Art in Poland has always reflected European trends while maintaining its unique character. De Krakau Academie voor Schone Kunsten, later developed by Jan Matejko, produced monumental portrayals of customs and significant events in Polish history.[307] Other institutions such as the Academie voor Schone Kunsten in Warschau were more innovative and focused on both historical and contemporary styles.[308] In recent years, art academies such as the Kraków School of Art and Fashion Design, Kunstacademie van Szczecin, Universiteit voor Schone Kunsten in Poznań en Geppert Academy of Fine Arts in Wrocław gained much recognition.

Perhaps the most prominent and internationally admired Polish artist was Tamara de Lempicka, who specialized in the style of Art Deco.[309] Lempicka was described as "the first woman artist to become a glamour star."[310] Another notable was Caziel, born Zielenkiewicz, who represented Kubisme en Abstractie in Frankrijk en Engeland.[311]

Prior to the 19th century only Daniel Schultz en in Italië geboren Marcello Bacciarelli had the privilege of being recognized abroad. De Jong Polen movement witnessed the birth of modern Polish art, and engaged in a great deal of formal experimentation led by Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, and a group of Polish Impressionisten.[312] Stanisław Witkiewicz was an ardent supporter of Realisme, its main representative being Józef Chełmoński, terwijl Artur Grottger gespecialiseerd in Romantiek​Within historically-orientated circles, Henryk Siemiradzki dominated with his monumental Academic Art en oud Romeins thema.[313]

Interieur van de Nationaal Museum in Wrocław, which holds one of the largest collections of contemporary art in the country

Since the inter-war years, Polish art and documentary photography has enjoyed worldwide fame and in the 1960s the Poolse School of Posters was gevormd.[292] Throughout the entire country, many national museum and art institutions hold valuable works by famous masters. Major museums in Poland include the Nationaal Museum in Warschau, Poznań, Wrocław, Krakau, en Gdansk, net als de Museum van John Paul II Collection, en de Wilanów Museum​Important collections are also held at the Koninklijk kasteel in Warschau, Wawel-kasteel en in de Palace on the Isle​The most distinguished painting of Poland is Dame met een hermelijn by Leonardo da Vinci, held at the Czartoryski Museum in Krakau​Although not Polish, the work had a strong influence on Polish culture and has been often associated with Polish identity.[314]

Architectuur

Polish cities and towns reflect a whole spectrum of European architectural styles. Romaanse architectuur is represented by St. Andrew's Church, Krakau, en Mariakerk, Gdańsk, is characteristic for the Brick Gothic style found in Poland. Rijkelijk versierd zolders en arcade loggia's are the common elements of the Polish Renaissance architecture,[315][316] as evident in the Gemeentehuis in Poznań. For some time the late renaissance style known as maniërisme, met name in de Bisschoppelijk paleis in Kielce, coexisted with the early baroque style, typified in the Church of Saints Peter and Paul in Kraków.

Sint-Mariakerk in Krakau
Mariakerk op de Grote Markt in Krakau is een voorbeeld van Brick Gothic architectuur.
Stadhuis van Poznań
Ratusz, the 16th-century Renaissance City Hall in Poznań designed by Italian architects

History has not been kind to Poland's architectural monuments. Nonetheless, a number of ancient structures have survived: castles, churches, and stately homes, often unique in the regional or European context. Some of them have been painstakingly restored, like Wawel-kasteel, or completely reconstructed, including the Oude stad en Koninklijk kasteel of Warsaw and the Old Town of Gdansk.

The architecture of Gdańsk is mostly of the Hanseatic variety, a Gothic-style common among the former trading cities along the Baltic Sea and in the northern part of Central Europe. De bouwstijl van Wrocław is mainly representative of German architecture, since it was for centuries located within the Holy Roman Empire. The centres of Kazimierz Dolny en Sandomierz op de Vistula are good examples of well-preserved medieval towns. Poland's ancient capital, Krakau, ranks among the best-preserved Gotisch and Renaissance urban complexes in Europe.

The second half of the 17th century is marked by barok- architectuur. Side towers, such as those of Branicki-paleis in Białystok, are typical for the Polish baroque. Het klassieke Silezische barok is represented by the University in Wrocław. The profuse decorations of the Branicki-paleis in Warsaw are characteristic of the rococo stijl. The centre of Polish classicism was Warsaw under the rule of the last Polish king Stanisław II Augustus.[317]De Palace on the Water is the most notable example of Polish neoklassieke architectuur. Kasteel van Lublin vertegenwoordigt de Gotische heropleving style in architecture, while the Izrael Poznański-paleis in Łódź is een voorbeeld van eclecticisme.

Kazimierz Dolny, the town exemplifies traditional provincial Polish folk architecture.

Traditional folk architecture in the villages and small towns scattered across the vast Polish countryside is characterized by its extensive use of wood and bare brick as primary building materials, common for Central Europe. Some of the best preserved and oldest structures include ancient stone temples in Silezië and fortified wooden kerken across southeastern Poland in the Beskiden en Bieszczady regions of the Carpathian mountains.[318][319] Numerous examples of secular structures such as Polish manor houses (dworek), farmhouses (chata), graanschuren, molens, schuren and country inns (karczma) can still be found across some Polish regions. However, traditional construction methods faded in the first decades of the 1900s, when Poland's population experienced a demographic shift to urban dwelling away from the countryside.

Literatuur

De vroegste voorbeelden van Poolse literatuur date to the 12th century,[320] when Poland's official language was Latijns, and early published works were predominantly written by foreigners. Gallus Anonymus, een monnik of uncertain origin, was the first chronicler who meticulously described Poland's culture, language and territories in Gesta principum Polonorum (c. 1112–1118).[321] Latin remained the principal tool of literary expression in Poland until the 18th century, when it was replaced in favour of Polish and Frans​Historically, Polish literature concentrated extensively around the themes of true drama en poëtisch-expressive romanticism than on fictie. Patriottisme, spiritualiteit en aforismen were paramount and political or social allegorieën were common Moreel verhalen.[322][323]

Adam Mickiewicz
Adam Mickiewicz was an untiring promoter of Poland's culture and heritage. Zijn national epic poem Pan Tadeusz is considered a masterpiece of Poolse literatuur.
Joseph Conrad-Korzeniowski
Joseph Conrad, one of the greatest novelists of all time. He was the author of popular books such as Nostromo en Hart van duisternis.

The first documented phrase in the Poolse taal leest "Day ut ia pobrusa, a ti poziwai" ("Let me grind, and you take a rest"), reflecting the use of quern-steen by artisans and farmers in early Poland.[324] The phrase was recorded by an abbot in the Latin-based Liber fundationis from 1269–1273, which outlined the history of a Cisterciënzer klooster in de Silezisch dorp Henryków​The sentence has been included in the UNESCO Memory of World Register.[325]

The oldest extant manuscript of fine proza in Oud Pools is de Holy Cross Sermons, and the earliest Polish religious text is the Bible of Queen Sophia.[326] One of the first printing houses was established by Kasper Straube in the 1470s, while Jan Haller was considered the pioneer of commercial print in Poland. Haller's Calendarium cracoviense, an astronomical wall calendar from 1474, is Poland's oldest surviving print.[327]

The tradition of extending Polish historiography in Latin was subsequently inherited by Vincent Kadłubek, Bisschop van Krakau in de 13e eeuw, en Jan Długosz in de 15e eeuw.[328] This practice, however, was abandoned by Jan Kochanowski, who became one of the first Poolse Renaissance authors to write most of his works in Polish, along with Nicholas Rey.[329] Other writers of the Polish Renaissance include Johannes Dantiscus, Andreus Fricius Modrevius, Matthias Sarbievius, Piotr Skarga en Klemens "Ianicius" Janicki, who was laureled by the paus​The leading figure of the Polish Reformation was theologian and writer John Laski, who, with the permission of King Edward VI van Engeland, created the European Protestant Congregation of London in 1550.[330]

Banquet in Nero's Palace, an illustration from a 1910 print of Quo Vadis, a historical novel written by Nobelprijswinnaar Henryk Sienkiewicz

Tijdens de Poolse barok era, the jezuïeten greatly influenced Polish literature and literary techniques, often relying on God and religious matters.[331] The leading baroque poet was Jan Andrzej Morsztyn, who incorporated Marinisme into his publications. Jan Chryzostom Pasek, also a respected baroque writer, is mostly remembered for his tales and memoirs reflecting sarmatian cultuur in de Pools-Litouwse Gemenebest.[332] Subsequently, the Poolse verlichting werd gedomineerd door Samuel Linde, Hugo Kołłątaj, Izabela Czartoryska, Julian Ursyn Niemcewicz and two Polish monarchs, Stanisław I en Stanisław II Augustus​In 1776 Ignacy Krasicki composed the first true roman recht hebben De avonturen van de heer Nicholas Wisdom, which was a milestone for Polish literature.[333]

Among the best known Poolse romantici zijn de "Drie barden"–the three nationale dichters actief in de age of foreign partitionsAdam Mickiewicz, Juliusz Słowacki en Zygmunt Krasiński.[334] Mickiewicz is widely regarded as one of the greatest Polish poets,[335][336] vooral bekend om zijn national epic poem Pan Tadeusz. Joseph Conrad, the son of dramatist Apollo Korzeniowski, won worldwide fame with his English-language novels and stories that are informed with elements of the Polish national experience.[337][338] Conrad's books and published novels like Hart van duisternis, Nostromo en Heer Jim are believed to be one of the finest works ever written, placing Conrad among the greatest novelists of all time.[339][340]

In the 20th century, five Polish romanschrijvers and poets were awarded the Nobelprijs voor literatuurHenryk Sienkiewicz voor Quo Vadis, Władysław Reymont voor De boeren, Isaac Bashevis Singer, Czesław Miłosz en Wisława Szymborska.[341][342] In 2019, Polish author Olga Tokarczuk was awarded the Nobel Prize in Literature for the year 2018.[343] The Witcher, een fantasie serie van Andrzej Sapkowski, is the best example of contemporary Polish fiction.

Keuken

Selection of hearty traditional comfort food from Poland including bigos, kool rolletjes, żurek, pierogi, oscypek and specialty breads

Polish cuisine has evolved over the centuries to become highly eclectic due to Poland's history. Polish cuisine shares many similarities with other Midden-Europees cuisines, especially Duitse en Oostenrijks[344] net zoals Joods,[345] Frans, Italiaans en Turks culinaire tradities.[346] Polish-styled cooking in other cultures is often referred to as cuisine à la polonaise.[347]

Polish dishes are usually rich in meat, especially pork, chicken and beef (depending on the region), winter vegetables (sauerkraut cabbage in bigos), and spices.[348] It is also characteristic in its use of various kinds of noedels, waarvan de meest opvallende zijn kluski, net zoals granen zoals kasha (from the Polish word Kasza)[349] and a variety of breads like the world-renowned bagel​Polish cuisine is hearty and uses a lot of cream and eggs. Festive meals such as the meatless Christmas Eve dinner (Wigilia) of Pasen breakfast could take days to prepare in their entirety.[350]

Bagels, gemaakt van yeasted tarwe dough, originated in Poland.

The main course usually includes a serving of meat, such as roast, chicken, or kotlet schabowy (breaded pork cutlet), vegetables, side dishes and salads, including surówka [suˈrufka] – shredded root vegetables with lemon and sugar (carrot, celeriac, aangebraden beetroot) or sauerkraut (Pools: kapusta kiszona, uitgesproken[kaˈpusta kʲiˈʂɔna]​The side dishes are usually potatoes, rice or Kasza (cereals). Meals conclude with a dessert such as sernik (cheesecake), makowiec (maanzaad pastry), or napoleonka (slagroomtaart), and tea.

The Polish national dishes are bigos [ˈbiɡɔs]; pierogi [pʲɛˈrɔɡʲi]; kielbasa; kotlet schabowy [ˈkɔtlɛt sxaˈbɔvɨ] breaded cutlet; gołąbki [ɡɔˈwɔ̃pkʲi] kool rolletjes; krankzinnig [ˈzrazɨ] roulade; pieczeń gebraden [ˈpʲɛt͡ʂɛɲ]​zuur cucumber soup (zupa ogórkowa, uitgesproken[ˈzupa ɔɡurˈkɔva]​mushroom soup, (zupa grzybowa, [ˈzupa ɡʐɨˈbɔva] quite different from the North American cream of mushroom); zupa pomidorowa tomato soup uitgesproken[ˈzupa pɔmidɔˈrɔva];[351] rosół [ˈrɔɕuw] variety of meat broth; żurek [ˈʐurɛk] sour rye soup; flaki [ˈflakʲi] tripe soup; barszcz [barʂt͡ʂ] en chłodnik [ˈxwɔdɲik] onder andere.[352]

Traditional alcoholic beverages include honey mede, widespread since the 13th century, bier, wijn en wodka (old Polish names include okowita en gorzała).[353] The world's first written mention of vodka originates from Poland.[354] The most popular alcoholic drinks at present are beer and wine which took over from vodka more popular in the years 1980–1998.[355] Tea remains common in Polish society since the 19th century, whilst coffee is drunk widely since the 18th century.[356] Other frequently consumed beverages include various mineral waters and juices, soft drinks popularized by the fast-food chains since the late 20th century, as well as karnemelk, zure melk en kefir.[357]

Mode en design

Traditioneel Pools polonaise dresses, 1780–85

Fashion was always an important aspect of Poland and its nationale identiteit​Several Polish designers and stylists left a lifelong legacy of beauty inventions and cosmetica, meest opmerkelijke wezen Maksymilian Faktorowicz en Helena Rubinstein​Faktorowicz created a line of cosmetics company in Californië bekend als Max. Factor and coined the term "make-up" based on the verb phrase "to make up" one's face, now widely used as an alternative for describing cosmetics.[358] Faktorowicz also raised to fame by inventing modern wimperextensions and by providing services to Hollywood kunstenaars.[359][360]

The particular clothing styles in Poland evolved with each century. In the 1600s high-class edelen en magnaten developed a strong sympathy for Oriëntalisme, which was also common in other parts of Europe and became known as Sarmatisme.[361] The attire mediated between Westers en Ottomaanse stijlen[361] and outfits included a żupan, delia, kontusz, pas, decoratief karabela swords and less often tulbanden brought by foreign merchants. The period of Polish Sarmatism eventually faded in the wake of the 18th century.

Gereserveerd is Poland's most successful clothing retailer, operating over 1,700 stores worldwide.

The Polish national dress as well as the fashion and etiquette of Poland also reached the royal court at Versailles in de 18e eeuw. French dresses inspired by Polish attire were called à la polonaise, meaning "Polish-styled". Het bekendste voorbeeld is de kleed à la polonaise, a woman's garment with draped and swagged overrok, worn over an underskirt or petticoat.[362] Another notable example is the Witzchoura, a long mantle with collar and hood, which was possibly introduced by Napoleon's Polish mistress Maria Walewska.[363] The scope of influence also entailed furniture; rococo Polish beds met luifels became commonplace in French palaces during the 18th century.[364][365]

As of 2020, Poland possesses the fifth-largest cosmetic market in Europe.[366][367] Opgericht in 1983, Inglot Cosmetics is the country's largest beauty products manufacturer and retailer active in 700 locations worldwide, including retail salons in New York City, Londen, Milaan, Dubai en Las Vegas.[368][369] Established in 1999, the retail store Gereserveerd is Poland's most successful clothing store chain, operating over 1,700 retail shops in 19 countries.[370][371][372] Internationally successful models from Poland include Anja Rubik, Joanna Krupa, Jac Jagaciak, Kasia Struss, Małgosia Bela, en Magdalena Frąckowiak.[373]

Bioscoop

Andrzej Wajda was one of the greatest Polish film directors, and the recipient of a Ere-Oscar, de Palme d'Or, as well as Honorary gouden Leeuw en Gouden beer Onderscheidingen.

The history of Polish cinema is as long as the history of cinematografie zelf. Over the decades, Poland has produced outstanding directors, film producers, cartoonists and actors that achieved world fame, especially in Hollywood​Moreover, Polish inventors played an important role in the development of world cinematography and modern-day television. Among the most famous directors and producers, who worked in Poland as well as abroad are Roman Polański, Andrzej Wajda, Samuel Goldwyn, de Warner broers (Harry, Albert, Sam, en Jack), Max Fleischer, Lee Strasberg, Agnieszka Holland en Krzysztof Kieślowski.

In the 19th century, throughout partitioned Poland, numerous amateur inventors, such as Kazimierz Prószyński, were eager to construct a film projector. In 1894, Prószyński was successful in creating a Pleograph, one of the first cameras in the world. The invention, which took photographs and projected pictures, was built before the Lumière broers lodged their patent.[374] He also patented an Aeroscope, de eerste succesvolle handbediende filmcamera. In 1897, Jan Szczepanik, kreeg een Brits octrooi voor zijn Telectroscoop​Dit prototype van de televisie zou gemakkelijk beeld en geluid kunnen uitzenden, waardoor live op afstand kan worden bekeken.[374]

Poolse cinema ontwikkelde zich snel in de interbellum​De meest bekende ster van de stomme film tijdperk was Poolse actrice Pola Negri​Gedurende deze tijd is het Jiddische cinema evolueerde ook in Polen. Films in de Jiddische taal met joodse thema's, zoals De Dybbuk (1937), speelde een belangrijke rol in de vooroorlogse Poolse cinematografie. In 1945 richtte de regering 'Film Polski', een door de staat gerunde organisatie voor filmproductie en -distributie, met regisseur Aleksander Ford als het hoofd van het bedrijf. Ford's Ridders van de Duitse Orde (1960) werd bekeken door miljoenen mensen in de Sovjet-Unie, Tsjecho-Slowakije en Frankrijk.[375] Dit succes werd gevolgd door de populaire historische films van Jerzy Hoffman en Andrzej Wajda. Wajda's film uit 1975 Het beloofde land was genomineerd op de 48e Academy Awards.[376]

In 2015 Ida door Paweł Pawlikowski won de Academy Award voor Beste Buitenlandse Film.[377] In 2019 ontving Pawlikowski een Academy Award voor beste regisseur nominatie voor zijn historisch drama Koude Oorlog​Andere bekende Poolse Oscar-winnende producties zijn onder meer De pianist (2002) van Roman Polański.

Media

Hoofdkantoor van het door de overheid gefinancierde nationale televisienetwerk TVP in Warschau

Polen heeft een aantal grote mediakanalen, waarvan de belangrijkste de nationale televisiekanalen zijn. TVP is van Polen openbare omroep corporatie; ongeveer een derde van zijn inkomen komt uit een licentie voor omroepontvanger, terwijl de rest wordt verdiend met inkomsten uit commercials en sponsoring​De staatstelevisie exploiteert twee reguliere kanalen, TVP 1 en TVP 2, evenals regionale programma's voor elk van de 16 landen in het land. woiwodschappen (net zo TVP 3​Naast deze algemene kanalen draait TVP een aantal genre-specifieke programma's zoals TVP Sport, TVP Historia, TVP Kultura, TVP Rozrywka, TVP Seriale en TVP Polonia, de laatste is een door de staat gerund kanaal dat zich toelegt op de uitzending van Poolse televisie voor de Poolse diaspora Buitenland.

Polen heeft verschillende 24-uursnieuwskanalen: Polsat Nieuws, Polsat Nieuws 2, TVP-info, TVN 24, TVN 24 Biznes i Świat, TV Republika en WPolsce.pl.

Intel Extreme Masters, een eSports videogametoernooi in Katowice

In Polen zijn er ook dagbladen zoals Gazeta Wyborcza ("Electoral Gazette"), Rzeczpospolita ("De Republiek") en Gazeta Polska Codziennie ("Poolse dagelijkse krant") die traditionele meningen en nieuws bevatten, en tabloids zoals Fakt en Super Express. Rzeczpospolita, opgericht in 1920, is een van de oudste nog in bedrijf zijnde kranten in het land. Weekbladen zijn inclusief Tygodnik Angora, W Sieci, Polityka, Wprost, Newsweek Polska, Gość Niedzielny en Gazeta Polska.

Polen is ook uitgegroeid tot een belangrijk knooppunt voor ontwikkelaars van videogames in Europa, met het land nu de thuisbasis van honderden studio's. Een van de meest succesvolle zijn CD Projekt, Techland, CI Games en Mensen kunnen vliegen.[378] Enkele van de meest populaire videogames die in Polen zijn ontwikkeld, zijn onder meer The Witcher, The Witcher 2: Assassins of Kings en The Witcher 3: Wild Hunt.[379] Andere opmerkelijke spellen zijn onder meer Kogel storm, Oproep van Juarez, Pijnstiller, Dood eiland, Heren van de gevallenen, Het verdwijnen van Ethan Carter, Sniper Ghost Warrior, Dovend licht, Schaduwkrijger, Gears of War: Judgement, Waarnemer, Lagen van angst, Book of Demons en Cyberpunk 2077.[380][381] Katowice gastheren Intel Extreme Masters, een van de grootste eSports evenementen in de wereld.[382]

Sport

De Nationaal stadion in Warschau, de thuisbasis van de nationaal voetbalteam, en een van de gaststadions van Euro 2012

Volleybal en Vereniging voetbal behoren tot de populairste sporten van het land, met een rijke geschiedenis aan internationale competities.[383][384] Track en veld, basketbal, handbal, boksen, MMA, motorfiets speedway, ski springen, langlaufen, ijshockey, tennis, schermen, zwemmen en gewichtheffen zijn andere populaire sporten. Opmerkelijke Poolse sporters zijn onder meer Zbigniew Boniek, Irena Szewińska, Agnieszka Radwańska, Justyna Kowalczyk, Robert Lewandowski, Kamil Stoch, Anita Włodarczyk en Iga Świątek.

Het gouden tijdperk van voetbal in Polen vond plaats in de jaren zeventig en ging door tot het begin van de jaren tachtig, toen de Pools nationaal voetbalteam behaalde hun beste resultaten in alle FIFA World Cup-competities en eindigde op de 3e plaats in de 1974 en de 1982 toernooien. Het team won een gouden medaille in Voetbal bij de Olympische Zomerspelen 1972 en twee zilveren medailles, in 1976 en in 1992​Polen organiseerde samen met Oekraïne het UEFA Europees kampioenschap voetbal in 2012.[385]

Motorcycle speedway (żużel) racen is een zeer populaire motorsport in Polen.[386]

Vanaf 2019 is de Pools nationaal volleybalteam voor heren is gerangschikt als 3e in de wereld.[387] Volleybalteam won een gouden medaille in Olympische 1976 Montreal en drie gouden medailles in FIVB Wereldkampioenschap 1974, 2014 en 2018.[388][389]Mariusz Pudzianowski is een zeer succesvolle sterke concurrent en heeft meer gewonnen Sterkste man ter wereld titels dan enige andere concurrent ter wereld en won het evenement in 2008 voor de vijfde keer. De eerste Poolse Formule een bestuurder, Robert Kubica, heeft gezorgd voor meer bekendheid van het Formule 1-racen naar Polen, door de Grand Prix van Canada van 2008.

Polen heeft een onderscheidend stempel gedrukt in speedway racen op de motor dankzij Tomasz Gollob en Bartosz Zmarzlik, zeer succesvolle Poolse ruiters. De top Ekstraliga divisie heeft een van de hoogste gemiddelde opkomst voor elke sport in Polen. De nationaal speedwayteam van Polen, een van de belangrijkste teams in de internationale speedway,[390] heeft de Speedway World Team Cup drie keer achter elkaar kampioenschappen, in 2009, 2010 en 2011. Geen enkel team heeft ooit zo'n prestatie geleverd.[391][392]

Polen hebben aanzienlijke prestaties geleverd in bergbeklimmen, met name in de Himalaya en de winter opkomst van de achtduizenders​Poolse bergen zijn een van de toeristische trekpleisters van het land. Wandelen, klimmen, skiën en mountainbiken en trekken jaarlijks talloze toeristen van over de hele wereld.[214] Watersporten zijn de meest populaire zomerrecreatie-activiteiten, met voldoende locaties om te vissen, kanoën, kajakken, zeilen en windsurfen, vooral in de noordelijke regio's van het land.[393]

Zie ook

Opmerkingen

  1. ^ Velen verklaarden meer dan één etnische of nationale identiteit. De percentages etnische Polen en minderheden zijn afhankelijk van hoe ze worden geteld. 94,83% verklaarde uitsluitend Poolse identiteit, 96,88% verklaarde Pools als hun eerste identiteit en 97,10% als eerste of tweede identiteit. Ongeveer 98% gaf aan een soort Pools als hun eerste identiteit.
  1. ^ De adoptie van het christendom in Polen wordt door veel Polen, ongeacht hun religieuze overtuiging of gebrek daaraan, gezien als een van de belangrijkste gebeurtenissen in de geschiedenis van hun land, aangezien het werd gebruikt om de Poolse stammen.[5]
  2. ^ De oppervlakte van Polen, zoals opgegeven door het Centraal Bureau voor de Statistiek, bedraagt ​​312.679 km2 (120.726 vierkante mijl), waarvan 311.888 km2 (120.421 vierkante mijl) is land en 791 km2 (305 vierkante mijl) is het interne wateroppervlak.[8]
  3. ^ In andere talen van Polen: Kasjoebisch: Repùblika Pòlskô
  4. ^ Het Poolse woord "sanacja" wordt identiek gedefinieerd als "ł [aciński]: uzdrowienie (Latijns]: healing) in Słownik wyrazów obcych [Woordenboek van buitenlandse uitdrukkingen], 1918 (8 jaar vóór Piłsudski's meigreep);[74] en in M. Arcta heeft een wyrazów obcych [Michał Arct's Dictionary of Foreign Expressions], 1947.[75] Nog geen gegevens beschikbaar PWN [PWN Dictionary of Foreign Expressions], 1971,[76] definieert de uitdrukking als volgt: "sanacja łac. sanatio = uzdrowienie "(sanering, van Lat [in] sanatio = genezing) 1. w Polsce międzywojennej - obóz Józefa Piłsudskiego, który pod hasłem uzdrowienia stosunków politycznych i życia publicznego dokonał przewrotu wojskowego w maju 1926 r .... Józef Piłsudski, die in mei 1926 bij een militaire staatsgreep werkte onder de vlag van genezende politiek en het openbare leven ...) 2. rzad [ko używany]: uzdrowienie, np. stosunków w jakiejś instytucji, w jakimś kraju. (2. zeldzaam [vaak gebruikt]: genezing, bijv. Van een instelling, van een land.)
  5. ^ Britse codebreker Gordon Welchman zei: "Ultra zouden nooit van de grond zijn gekomen als we niet op het nippertje van de Polen hadden vernomen, zowel de details van de Duitse militaire versie van de commerciële Enigma-machine als de operationele procedures die werden gebruikt. '[83]
  6. ^ Talrijke bronnen stellen dat het Poolse leger het vierde grootste gevechtscontingent van de geallieerden was. Steven J. Zaloga en Richard Hook schrijven dat "tegen het einde van de oorlog het Poolse leger het vierde grootste contingent van de geallieerde coalitie was, na de strijdkrachten van de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk".[84] Jerzy Jan Lerski schrijft: "Al met al vormden de Poolse eenheden, hoewel verdeeld en gecontroleerd door een verschillende politieke oriëntatie, de vierde grootste geallieerde strijdmacht, na het Amerikaanse, Britse en Sovjetleger."[85] M. K. Dziewanowski heeft opgemerkt dat "als Poolse troepen die in het oosten en het westen vochten werden toegevoegd aan de verzetsstrijders, Polen het vierde grootste geallieerde leger in de oorlog had (na de USSR, de VS en Groot-Brittannië)".[86]
    De claim van de op drie na grootste bondgenoot moet echter worden heroverwogen. Gedurende de oorlog varieerde de positie van Polen van de op een na grootste bondgenoot (na de val van Frankrijk, toen het Poolse leger de Fransen in aantal overtrof) tot misschien de 5e aan het einde ervan (na de VS, Sovjet-Unie, China en Groot-Brittannië). Zie de analyse in Poolse bijdrage aan de Tweede Wereldoorlog.
  7. ^ Bronnen variëren met betrekking tot wat de grootste verzetsbeweging was tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verwarring komt vaak voort uit het feit dat naarmate de oorlog vorderde, sommige verzetsbewegingen groter werden - en andere minder. Poolse gebieden werden in de jaren 1944-45 grotendeels bevrijd van nazi-Duitse controle, waardoor de behoefte aan hun respectievelijke (anti-nazi) partizanen in Polen (hoewel de vervloekte soldaten bleef vechten tegen de Sovjets). Verschillende bronnen merken op dat Pools Armia Krajowa was de grootste verzetsbeweging in het door de nazi's bezette Europa. Norman Davies schreef: "Armia Krajowa (Thuisleger), de AK, die redelijkerwijs kon beweren het grootste Europese verzet te zijn";[90] Gregor Dallas schreef eind 1943 "Home Army (Armia Krajowa of AK)) rond de 400.000, waarmee het de grootste verzetsorganisatie in Europa is";[91] Mark Wyman schreef "Armia Krajowa werd beschouwd als de grootste ondergrondse verzetseenheid in oorlogstijd Europa".[92] Zeker, Pools verzet was het grootste verzet tot Duits invasie van Joegoslavië en invasie van de Sovjet-Unie in 1941. Daarna werden de nummers van Sovjet-partizanen en Joegoslavische partizanen begon snel te groeien. De nummers van Sovjet-partizanen snel ingehaald en waren vergelijkbaar met die van het Poolse verzet.[93][94] De nummers van Tito's Joegoslavische partizanen waren ongeveer gelijk aan die van de Poolse en Sovjet-partizanen in de eerste jaren van de oorlog (1941-1942), maar groeiden snel in de laatste jaren, en overtroffen de Poolse en Sovjet-partizanen met 2: 1 of meer (schattingen geven de Joegoslavische troepen ongeveer 800.000 in 1945, aan Poolse en Sovjet-troepen van 400.000 in 1944).[94][95]

Referenties

  1. ^ Grondwet van de Republiek Polen, Artikel 27.
  2. ^ een b Structuur narodowo-etniczna, językowa en wyznaniowa ludności Polski. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 [Nationaal-etnische, taalkundige en religieuze structuur van Polen. Nationale volkstelling en huisvesting 2011] (Pdf) (in het Pools). Centraal Bureau voor de Statistiek. 2015. ISBN 978-83-7027-597-6.
  3. ^ een b Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 [Bevolking. Aantal en demografisch-sociale structuur. Nationale volkstelling en huisvesting 2011] (Pdf) (in het Pools). Centraal Bureau voor de Statistiek. 2013. ISBN 978-83-7027-521-1.
  4. ^ een b GUS. "Infographic - Religiositeit van Poolse inwoners". stat.gov.pl​Opgehaald 17 juni 2019.
  5. ^ Christian Smith (1996). Disruptieve religie: de kracht van geloof in activisme van sociale bewegingen​Psychology Press. ISBN 978-0-415-91405-5​Opgehaald 9 september 2013 - via Google Books.
  6. ^ "De wet van 29 december 1989 tot wijziging van de grondwet van de Poolse Volksrepubliek"​Internetowy System Aktów Prawnych​Opgehaald 18 oktober 2020. (in het Pools)
  7. ^ GUS. "Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku".
  8. ^ een b c d e f g "Beknopt statistisch jaarboek van Polen, 2008" (Pdf)​Centraal Bureau voor de Statistiek. 28 juli 2008. Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 28 oktober 2008​Opgehaald 12 augustus 2008.
  9. ^ "Verandering oppervlaktewater en oppervlaktewater". organisatie voor Economische Co-operatie en ontwikkeling (OESO)​Opgehaald 11 oktober 2020.
  10. ^ demografia.stat.gov.pl/. "Bevolking. Omvang en structuur en vitale statistieken in Polen per territoriale indeling. Per 31 december 2019". stat.gov.pl.
  11. ^ een b c d "World Economic Outlook Database, oktober 2019". IMF.org. Internationaal Monetair Fonds​Opgehaald 30 oktober 2019.
  12. ^ "Gini-coëfficiënt van equivalent besteedbaar inkomen - EU-SILC-enquête". ec.europa.eu. Eurostat​Opgehaald 20 maart 2020.
  13. ^ "Human Development Report 2019" (Pdf). Verenigde Naties Ontwikkelings Programma​10 december 2019​Opgehaald 10 december 2019.
  14. ^ Johnson, Lonnie R. (1996). Centraal-Europa: vijanden, buren, vrienden​Oxford Universiteit krant. p.3. ISBN 978-0-19-802607-5.
  15. ^ "Polen"​28 februari 2017.
  16. ^ Lukowski, Jerzy; Zawaszki, Hubert (2001). Een beknopte geschiedenis van Polen (Eerste red.). University of Stirling Libraries - Popular Loan (Q 43.8 LUK): Cambridge University Press. p. 3. ISBN 978-0-521-55917-1.CS1 maint: locatie (koppeling)
  17. ^ Norman Davies, Europa: een geschiedenis, Pimlico 1997, p. 554: Polen-Litouwen was een ander land dat zijn 'Gouden Eeuw' beleefde in de zestiende en vroege zeventiende eeuw. Het rijk van de laatste Jagiellons was absoluut de grootste staat van Europa
  18. ^ Piotr Stefan Wandycz (2001). De prijs van vrijheid: een geschiedenis van Oost-Centraal-Europa van de middeleeuwen tot heden​Psychology Press. p. 66. ISBN 978-0-415-25491-5​Opgehaald 13 augustus 2011.
  19. ^ Gehler, Michael; Steininger, Rolf (2005). Op weg naar een Europese grondwet: een historische en politieke vergelijking met de Verenigde Staten​Böhlau Verlag Wien. p. 13. ISBN 978-3-205-77359-7. Polen was er daadwerkelijk in geslaagd op 3 mei 1795 een eerste progressieve grondwet goed te keuren; dit was Europa's eerste geschreven grondwet.
  20. ^ Tatjana Tönsmeyer; Peter Haslinger; Agnes Laba (2018). Omgaan met honger en schaarste onder Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog​Springer. p. 188. ISBN 978-3-319-77467-1.
  21. ^ een b Materski en Szarota (2009)
  22. ^ "Effectenbeurs van Warschau, Polen, aandelen, online beleggen - Fio bank"​Opgehaald 9 april 2017.
  23. ^ "The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov​Opgehaald 12 april 2019.
  24. ^ "Bloomberg Businessweek: 'Hoe Polen de meest dynamische economie van Europa werd'"​Opgehaald 14 april 2017 - via Multishoring.info.
    Stephan Faris (27 november 2013). "Hoe Polen de meest dynamische economie van Europa werd". Bloomberg​Opgehaald 14 april 2017.
  25. ^ "Human Development Index en zijn componenten" (Pdf). hdr.undp.org​Opgehaald 27 augustus 2011.
  26. ^ Veeke, Justin van der. "Ontwikkelingslanden - isi-web.org"​Gearchiveerd van het origineel op 25 april 2017​Opgehaald 24 april 2017.
  27. ^ "Polen is Europa's groeikampioen. Kan dit doorgaan?"​17 februari 2019.
  28. ^ "Land- en uitleengroepen | Gegevens". Data.worldbank.org​Gearchiveerd van het origineel op 18 maart 2011​Opgehaald 9 november 2010.
  29. ^ "Quality of Life Index for Country 2018 halverwege het jaar [Quality of Life Index: 147.53]". Numbeo​Opgehaald 16 juli 2018.
    "Quality of Life Index for Country 2015 Mid Year [Quality of Life Index: 141,79]". Numbeo​Gearchiveerd van het origineel op 17 juli 2015.
  30. ^ "De veiligste landen ter wereld - CitySafe"​Gearchiveerd van het origineel op 15 april 2017​Opgehaald 14 april 2017.
  31. ^ "Polen 25e wereldwijd op de ranglijst van expats"​Opgehaald 14 april 2017.
  32. ^ Beheerder. "Sociale zekerheid in Polen"​Gearchiveerd van het origineel op 12 maart 2016​Opgehaald 24 april 2017.
  33. ^ "Gezondheidszorg in Polen - Europese steden"​Gearchiveerd van het origineel op 24 april 2017​Opgehaald 24 april 2017.
  34. ^ Centrum, UNESCO Werelderfgoed. "Polen". UNESCO Werelderfgoedcentrum.
  35. ^ "De vele verschillende namen van Polen". Culture.pl​Opgehaald 31 maart 2019.
  36. ^ Henryk Łowmiański "Studia nad dziejami słowiańszczyzny Polski i Rusi w wiekach średnich", UAM, Poznań 1986
  37. ^ Gardawski, Aleksander; Rajewski, Zdzisław; Gąssowski, Jerzy (6 september 1957). "Archeologia i pradzieje Polski"​Państwowe Zakł. Wydawn. - via Google Books.
  38. ^ Ring, Trudy; Watson, Noelle; Schellinger, Paul (28 oktober 2013). Noord-Europa: International Dictionary of Historic Places​Routledge. ISBN 9781136639449​Opgehaald 31 maart 2019 - via Google Books.
  39. ^ "Biskupin 'postarzał się' o 200 lat. 85. rocznica odkrycia osady i 25-lecie ustalenia daty jej założenia". poznan.wyborcza.pl.
  40. ^ "[Nasz wywiad] Rzymianie na Kujawach - sensacja w polskiej archeologii" [[Ons interview] Romeinen in Kujawy - een sensatie in de Poolse archeologie]. Doe Rzeczy (in het Pools). 28 april 2018.
  41. ^ Maciej Kosiński; Magdalena Wieczorek-Szmal (2007). Z mroku dziejów. Kultura Łużycka (Pdf) (in het Pools). Muzeum Częstochowskie. Rezerwat archeologiczny (Museum van Częstochowa). pp. 3-4. ISBN 978-83-60128-11-4​Opgehaald 9 januari 2013. Możemy jedynie stwierdzić, że kultura łużycka nie tworzyła jednej zwartej całości. Jak się wydaje, jej skład etniczny był niejednorodny.
  42. ^ Gerard Labuda (1992). Mieszko II król Polski: 1025-1034: czasy przełomu w dziejach państwa polskiego​Secesja. p. 112. ISBN 978-83-85483-46-5​Opgehaald 26 oktober 2014. ... w wersji Anonima Minoryty mówi się znowu, iż w Polsce "paliły się kościoły i classztory", co koresponduje w przekazaną przez Anonima Galla wiadomością of zniszczeniu kościołów katedieralnych w Gniezczeniu kościołów catedralnych w ...
  43. ^ Anita J. Prazmowska (2011). Een geschiedenis van Polen​Palgrave Macmillan. pp. 34-35. ISBN 978-0-230-34537-9​Opgehaald 26 oktober 2014.
  44. ^ Knoll, Paul W .; Schaer, Frank, eds. (2003), Gesta Principum Polonorum / De daden van de vorsten van de Polen, Central European Medieval Texts, General Editors János M. Bak, Urszula Borkowska, Giles Constable & Gábor Klaniczay, Volume 3, Budapest / New York: Central European University Press, pp. 87-211, ISBN 978-963-9241-40-4
  45. ^ een b Dembkowski, Harry E. (1982). De unie van Lublin, Pools federalisme in de gouden eeuw​Oost-Europese monografieën. p. 271 ISBN 978-0-88033-009-1.
  46. ^ een b Stanley S. Sokol (1992). Het Poolse Biografisch Woordenboek: profielen van bijna 900 Polen die een blijvende bijdrage hebben geleverd aan de wereldbeschaving​Bolchazy-Carducci uitgevers. p.60. ISBN 978-0-86516-245-7.
  47. ^ Britannica Educational Publishing (2013). Estland, Letland, Litouwen en Polen​Britannica Educational Publishing. p. 139. ISBN 978-1-61530-991-7.
  48. ^ Heiko Haumann (2002). Een geschiedenis van Oost-Europese joden​Central European University Press. p. 4. ISBN 978-963-9241-26-8.
  49. ^ Teeple, J. B. (2002). Tijdlijnen van de wereldgeschiedenis​Uitgever: DK Adult.
  50. ^ Wróbel, Piotr (2004). "Polen"​In Frucht, Richard C. (red.). Oost-Europa: een inleiding tot de mensen, landen en cultuur. 1​ABC-CLIO. p.10. ISBN 978-1-57607-800-6​Opgehaald 8 april 2013. Tegelijkertijd, toen het grootste deel van Europa werd gedecimeerd door de Zwarte Dood, ontwikkelde Polen zich snel en bereikte het de niveaus van de rijkste landen van het Westen op het gebied van economie en cultuur.
  51. ^ Jerzy WyrozumskiHistoria Polski do roku 1505 (Geschiedenis van Polen tot 1505), Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Poolse wetenschappelijke uitgevers PWN), Warszawa 1986, ISBN 978-83-01-03732-1
  52. ^ Norman Davies (1996). Europa: een geschiedenis​Oxford Universiteit krant. p.428. ISBN 978-0-19-820171-7. Tegen 1490 controleerden de Jagiellons Polen-Litouwen, Bohemen en Hongarije, maar niet het rijk.
  53. ^ "Jagiellon-dynastie". Encyclopædia Britannica.
  54. ^ Davies (2007). Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe, 1500–1700.​p. 17.
  55. ^ Eizo Matsuki. "De Krim-Tataren en hun Russische slaven" (Pdf). Mediterrane Studies Group aan de Hitotsubashi University​Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 5 juni 2013.
  56. ^ een b Paul W. Knoll (2011). "Religieuze tolerantie in het zestiende-eeuwse Polen. Politieke realiteit en sociale beperkingen."​In Howard Louthan; Gary B. Cohen; Franz A.J. Szabo (redactie). Diversiteit en onenigheid: onderhandelen over religieuze verschillen in Centraal-Europa, 1500-1800​Berghahn Books. pp. 30-45. ISBN 978-0-85745-109-5.
  57. ^ Józef Andrzej GierowskiHistoria Polski 1505-1764 (Geschiedenis van Polen 1505–1764), Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Polish Scientific Publishers PWN), Warszawa 1986, ISBN 978-83-01-03732-1
  58. ^ Józef Andrzej Gierowski - Historia Polski 1505-1764 (Geschiedenis van Polen 1505–1764), pp. 105–173
  59. ^ "Polen - De 17e-eeuwse crisis". Britannica Encyclopedia.
  60. ^ Józef Andrzej Gierowski - Historia Polski 1505-1764 (Geschiedenis van Polen 1505–1764), pp. 174–301
  61. ^ Józef Andrzej Gierowski - Historia Polski 1764-1864 [Geschiedenis van Polen 1764-1864], Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Polish Scientific Publishers PWN), Warszawa 1986, ISBN 978-83-01-03732-1, pp. 1-74
  62. ^ Józef Andrzej Gierowski - Historia Polski 1764-1864 (Geschiedenis van Polen 1764–1864), pp. 74–101
  63. ^ "Toen Polen nergens was: buitenlanders denken na over de scheidingswanden en een staatloze natie". culture.pl​3 augustus 2017​Opgehaald 11 juli 2020.
  64. ^ Gardner, Monica Mary (1942). The Rising of Kościuszko (Hoofdstuk VII) (Project Gutenberg). Kościuszko: A Biography​G. Allen & Unwin., Ltd, 136 pagina's.
  65. ^ Storozynski, Alex (2009). The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko en de Age of Revolution (Google Boek)​New York: St. Martin's Press, 352 pagina's. ISBN 978-1-4299-6607-8.
  66. ^ Lukowski, Jerzy; Zawadzki, W.H. (2001). Een beknopte geschiedenis van Polen​Cambridge: Cambridge University Press. p. 313 ISBN 978-0-521-55917-1.
  67. ^ Kappeler, Andreas (27 augustus 2014). The Russian Empire: A Multi-etnische geschiedenis​Routledge. ISBN 9781317568100 - via Google Books.
  68. ^ Lucassen, Leo; Feldman, David; Oltmer, Jochen (6 september 2006). Paden van integratie: migranten in West-Europa (1880-2004)​Amsterdam University Press. ISBN 9789053568835 - via Google Books.
  69. ^ Koryś, Piotr (29 november 2018). Polen Van partities tot toetreding tot de EU: een moderne economische geschiedenis, 1772-2004​Springer. ISBN 9783319971261 - via Google Books.
  70. ^ Kressel, Getzel (6 september 1973). Zionisme​Keter Books. ISBN 9780706513264 - via Google Books.
  71. ^ Payk, Marcus M .; Pergher, Roberta (29 maart 2019). Beyond Versailles: soevereiniteit, legitimiteit en de vorming van nieuwe politici na de Grote Oorlog​Indiana University Press. ISBN 9780253040947 - via Google Books.
  72. ^ Frątczak, Sławomir Z. (2005). "Cud nad Wisłą". Głos (in het Pools) (32/2005). Gearchiveerd van het origineel op 8 juli 2007​Opgehaald 18 juni 2006.
  73. ^ Bittere glorie: Polen en zijn lot, 1918 tot 1939; p. 179
  74. ^ Słownik wyrazów obcych [Woordenboek van buitenlandse uitdrukkingen], New York, Polish Book Importing Co., 1918, p. 701
  75. ^ M. Arcta słownik wyrazów obcych [Michał Arct's Dictionary of Foreign Expressions], Warschau, Wydawnictwo S. Arcta, 1947, p. 313
  76. ^ Nog geen gegevens beschikbaar PWN [PWN Dictionary of Foreign Expressions], Warschau, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, blz. 665.
  77. ^ "Sanacja ," Encyklopedia Polski, p. 601
  78. ^ Porter-Szücs, Brian (6 januari 2014). Polen in de moderne wereld: Beyond Martyrdom​John Wiley & Sons. ISBN 9781118598085 - via Google Books.
  79. ^ Lerski, Jerzy Jan; Lerski, George J .; Lerski, Halina T .; Gieysztor, Aleksander (6 september 1996). Historisch woordenboek van Polen, 966–1945​Greenwood Publishing Group. ISBN 9780313260070 - via Google Books.
  80. ^ "Het Russische parlement veroordeelt Stalin voor het bloedbad van Katyn". BBC News. 26 november 2010
  81. ^ Michael Geyer (2009). Beyond totalitarisme: stalinisme en nazisme vergeleken​Cambridge University Press. blz. 152-153. ISBN 978-0-521-89796-9.
  82. ^ Kochanski, Halik (2014). The Eagle Unbowed: Polen en de Polen in de Tweede Wereldoorlog​Harvard University Press. ISBN 978-0-674-06814-8.
  83. ^ Gordon Welchman, The Hut Six Story, 1982, p. 289.
  84. ^ Steven J. Zaloga; Richard Hook (1982). Het Poolse leger 1939-1945​Osprey Publishing. pp. 3–. ISBN 978-0-85045-417-8​Opgehaald 6 maart 2011 - via Google Books.
  85. ^ Jerzy Jan Lerski (1996). Historisch woordenboek van Polen, 966–1945​Greenwood Publishing Group. p. 18. ISBN 978-0-313-26007-0​Opgehaald 6 maart 2011 - via Google Books.
  86. ^ E. Garrison Walters (1988). Het andere Europa: Oost-Europa tot 1945​Syracuse University Press. blz. 276–. ISBN 978-0-8156-2440-0​Opgehaald 6 maart 2011 - via Google Books.
  87. ^ Bij de belegering van Tobruk
  88. ^ inclusief de verovering van de kloosterheuvel bij de Slag bij Monte Cassino
  89. ^ een b Jerzy Jan Lerski (1996). Historisch woordenboek van Polen, 966–1945​Greenwood Publishing Group. p. 34. ISBN 978-0-313-26007-0 - via Google Books.
  90. ^ Norman Davies, God's Playground: A History of Poland, Columbia University Press, 2005, ISBN 0-231-12819-3, Google Print p. 344
  91. ^ Gregor Dallas, 1945: The War That Never End, Yale University Press, 2005, ISBN 0-300-10980-6, Google Print, p. 79
  92. ^ Mark Wyman, DP's: Europe's Displaced Persons, 1945-1951, Cornell University Press, 1998, ISBN 0-8014-8542-8, Google Print, p. 34
  93. ^ Zie bijvoorbeeld: Leonid D. Grenkevich in The Soviet Partisan Movement, 1941-1944: A Critical Historiographical Analysis, p. 229 of Walter Laqueur in The Guerilla Reader: A Historical Anthology, New York, Charles Scribiner, 1990, p. 233.
  94. ^ een b Velimir Vukšić (2003). Tito's aanhangers 1941-1945​Osprey Publishing. pp. 11–. ISBN 978-1-84176-675-1​Opgehaald 1 maart 2011.
  95. ^ Anna M. Cienciala, De komst van de oorlog en Oost-Europa in de Tweede Wereldoorlog, Geschiedenis 557 Lecture Notes
  96. ^ Stanisław Salmonowicz, Polskie Państwo Podziemne, Wydawnictwa Szkolne in Pedagogiczne, Warszawa, 1994, ISBN 978-83-02-05500-3, p. 37
  97. ^ De opstand van Warschau, polandinexile.com
  98. ^ Browning, Christopher R .; Matthäus, Jürgen (2004). De oorsprong van de definitieve oplossing: de evolutie van het nazi-joodse beleid, september 1939 - maart 1942​Uitgebreide geschiedenis van de Holocaust. Lincoln: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-1327-2.
  99. ^ Snyder, Timothy (2015). Zwarte aarde: de Holocaust als geschiedenis en waarschuwing (Eerste red.). New York: Tim Duggan Books. ISBN 978-1-101-90345-2.
  100. ^ Materski en Szarota (2009) Citaat: Liczba Żydów i Polaków żydowskiego pochodzenia, Obywateli II Rzeczypospolitej, zamordowanych przez Niemców sięga 2,7- 2,9 mln osób. Vertaling: Het aantal joodse slachtoffers wordt geschat op 2,9 miljoen. Dit was ongeveer 90% van de 3,3 miljoen Joden die in het vooroorlogse Polen woonden. Bron: IPN.
  101. ^ "Historische achtergrond van Polen".
  102. ^ "Poolse slachtoffers"​Holocaustherdenkingsmuseum van de Verenigde Staten.
  103. ^ Piotrowski, Tadeusz. "Polen slachtoffers Tweede Wereldoorlog (in duizenden)".
  104. ^ Materski en Szarota (2009) Citaat: Łączne straty śmiertelne ludności polskiej pod okupacją niemiecką oblicza się obecnie na ok. 2770000. Vertaling: De huidige schatting is ongeveer 2.770.000 slachtoffers van de Duitse bezetting. Dit was 11,3% van de 24,4 miljoen etnische Polen in het vooroorlogse Polen.
  105. ^ "Aantallen slachtoffers van de Holocaust en nazi-vervolging documenteren"​Holocaustherdenkingsmuseum van de Verenigde Staten.
  106. ^ Wardzyńska, Maria (2009). Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion [Het jaar was 1939: operatie van de Duitse veiligheidspolitie in Polen. Intelligenzaktion] (PDF bestand) (in het Pools). Instituut voor Nationale Herinnering. ISBN 978-83-7629-063-8. De grootte van het object, het is een van de „Inteligencja” pochłonęła ponad 100 tys. ofiar. Vertaling: Er wordt geschat dat Intelligenzaktion nam het leven aan 100.000 Polen.CS1 maint: ref = harv (koppeling)
  107. ^ Grzegorz Motyka, Van rzezi wołyńskiej do akcji "Wisła". Konflikt polsko-ukraiński 1943-1947. Krakau 2011, p. 447. Zie ook: Boekbespreking door Tomasz Stańczyk: "Grzegorz Motyka oblicza, że ​​w latach 1943–1947 z polskich rąk zginęło 11–15 tys. Ukraińców. Polskie straty to 76–106 tys. Zamordowanyjiech, w znakomite znakomitej) galicyjskiej. "
  108. ^ 'Wat waren de Volhynische bloedbaden?'. 1943 Wołyń Massacres Truth and Remembrance​Instituut voor Nationale Herinnering. 2013.
  109. ^ Holocaust: vijf miljoen vergeten: niet-joodse slachtoffers van de Shoah. Gearchiveerd 25 januari 2018 op de Wayback-machine Remember.org.
  110. ^ "Poolse experts verlagen het dodental van het land in WO II"​Gearchiveerd van het origineel op 18 augustus 2019.
  111. ^ Bureau odszkodowan wojennych (BOW), Verklaring over oorlogsverliezen en -schade van Polen in 1939-1945. Warschau 1947
  112. ^ Bogumiła Lisocka-Jaegermann (2006). "Naoorlogse migraties in Polen". In: Mirosława Czerny. Polen in het geografische middelpunt van Europa. Hauppauge, New York: Nova Science Publishers. pp. 71-87. ISBN 1-59454-603-7. Voorbeeld van Google Boeken.
  113. ^ Eberhardt, Piotr (2006). Politieke migraties in Polen 1939-1948 (Pdf)​Warschau: Didactica. ISBN 978-1-5361-1035-7​Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 26 juni 2015.
  114. ^ Eberhardt, Piotr (2011). Politieke migraties op Poolse grondgebieden (1939-1950) (Pdf)​Warschau: Poolse Academie van Wetenschappen. ISBN 978-83-61590-46-0.
  115. ^ "Europese vluchtelingenbewegingen na de Tweede Wereldoorlog". BBC - Geschiedenis.
  116. ^ Arthur Bliss Lane Ik zag Polen verraden: Een Amerikaanse ambassadeur rapporteert aan het Amerikaanse volk​Indianapolis: The Bobbs-Merrill Company, 1948.
  117. ^ "Polska. Historia". PWN Encyklopedia (in het Pools). Gearchiveerd van het origineel op 1 oktober 2006​Opgehaald 11 juli 2005.
  118. ^ Kowalik, Tadeusz (2011). Van solidariteit tot uitverkocht: het herstel van het kapitalisme in Polen​New York, NY: Monthly Review Press.
  119. ^ "Reële bbp-groei in LMOE". Transitioneconomies.blogspot.com​28 mei 2006​Opgehaald 6 mei 2009.
  120. ^ "Waarom Polen?" (Pdf)​Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 25 maart 2009​Opgehaald 8 juli 2009.
  121. ^ "Europa's grensvrije zone breidt zich uit". BBC nieuws​21 december 2007​Opgehaald 28 juli 2011.
  122. ^ Reuters, Oekraïne, Polen en Litouwen vormen een gezamenlijke militaire eenheid. Warschau, 19 september 2014.
  123. ^ "Polen verkiezingen: conservatieven behalen beslissende overwinning". BBC nieuws​25 oktober 2015.
  124. ^ "Polen's populistische partij Wet en Rechtvaardigheid wint tweede termijn aan de macht". The Guardian​14 oktober 2019.
  125. ^ "Polen - CIA World Factbook". www.ciaworldfactbook.us.
  126. ^ "Langste rivieren in Polen". WorldAtlas​Opgehaald 31 maart 2019.
  127. ^ een b Timothy Snyder (2003). De wederopbouw van naties: Polen, Oekraïne, Litouwen, Wit-Rusland, 1569–1999​Yale University Press. p. 111. ISBN 978-0-300-12841-3. Het Gemenebest werd de graanschuur van West-Europa, schreef Timothy Snyder, dankzij de aanwezigheid van vruchtbare zuidoostelijke regio's van Podolië en Oost-Galicië.
  128. ^ "Blauwe bronnen van Tomaszow Mazowiecki, Tomaszów Mazowiecki, Toeristische Informatie Polen"​Gearchiveerd van het origineel op 31 december 2016​Opgehaald 1 januari 2017.
  129. ^ Christine Zuchora-Walske (2013). "Het Merengebied". Polen​ABDO Publishing. p. 28. ISBN 978-1-61480-877-0. Invoegen: Polen herbergt 9.300 meren. Finland is het enige Europese land met een grotere dichtheid aan meren dan Polen.
  130. ^ Ḥayah Bar-Yitsḥaḳ (2001). Joods Polen - legendes van herkomst: Ethnopoetics and Legendary Chronicles​Wayne State University Press. p. 93. ISBN 978-0-8143-2789-0.
  131. ^ een b Centrum Informacyjne Lasów Państwowych (juni 2012). "Raport o stanie lasów w Polsce" [Rapport over de toestand van bossen in Polen] (Pdf) (in het Pools). Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych [hoofdbestuur van Staatsbosbeheer]. p. 8. Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 16 januari 2013​Opgehaald 14 september 2013. Określona według standardu międzynarodowego lesistość Polski na koniec roku 2011 wynosiła 30,5%.
  132. ^ "Een gouden eeuw voor de Poolse landbouw?". De econoom​24 maart 2014​Opgehaald 23 november 2014.
  133. ^ "Agrotoerisme". Polska | Officiële reiswebsite van Polen​Gearchiveerd van het origineel op 31 oktober 2014​Opgehaald 24 november 2014.
  134. ^ Gnel Gabrielyan; Thomas L. Marsh. "Binnenlandse en exportprijsvorming van Amerikaanse hop" (Pdf)​Washington State University. Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 26 april 2014​Opgehaald 4 mei 2014.
  135. ^ "Landbouw in de Europese Unie. Statistische en economische informatie 2011" (Pdf). Wereldproductie en bruto binnenlandse productie van de belangrijkste varkensvleesproducerende of exporterende landen​Europeese Unie. Directoraat-generaal Landbouw en plattelandsontwikkeling. p. 307​Opgehaald 4 mei 2014. EU: alleen officieel slachten. Bron: FAO.
  136. ^ "Over White Stork". Polen.pl​Gearchiveerd van het origineel op 8 februari 2009​Opgehaald 6 mei 2009.
  137. ^ Ministerie van Buitenlandse Zaken (2011). "Koninkrijk van vogels". Beleef Polen »Geografie» Milieu »Fauna​Gearchiveerd van het origineel op 4 mei 2014​Opgehaald 4 mei 2014. Een echt vogelrijk is het Biebrza-bekken, dat door zijn fauna een van de meest unieke gebieden in Polen is. Het is Europa's meest waardevolle veen / moerasgebied en een belangrijk broedgebied voor wilde vogels op het continent, waar 263 vogelsoorten, waaronder 185 broedende soorten, een toevluchtsoord bieden.
  138. ^ Kevin Hillstrom; Laurie Collier Hillstrom (2003). Europa: een continentaal overzicht van milieuproblemen, deel 4​ABC-CLIO Wereldgeografie. p. 34. ISBN 978-1-57607-686-6.
  139. ^ "The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov.
  140. ^ Borówka R., et al. Przyroda Pomorza Zachodniego. Szczecin: Oficyna In Puls; 2002.
  141. ^ "Klimaatinformatie Polen"​Weatherbase​Opgehaald 4 februari 2016.
  142. ^ Cienski, Jan (12 oktober 2019). "Europa's Polen puzzel". POLITIEK.
  143. ^ "Constitutionele geschiedenis van Polen". ConstitutionNet.
  144. ^ "Kornel Morawiecki-begrafenismis gehouden in Warschau". www.thefirstnews.com.
  145. ^ "IFES Verkiezingsgids | Verkiezingen: Senaat van Polen". www.electionguide.org.
  146. ^ "Zgromadzenie Narodowe". www.sejm.gov.pl​Gearchiveerd van het origineel op 7 november 2019​Opgehaald 12 november 2019.
  147. ^ "Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu". www.wosna5.pl.
  148. ^ een b Davies, Norman (1996). Europa: een geschiedenis​Oxford Universiteit krant. p.699. ISBN 978-0-19-820171-7 - via internetarchief.
  149. ^ "De grondwet van de Republiek Polen". www.sejm.gov.pl.
  150. ^ "Europejski portal e-sprawiedliwość - Systemy sądowe". e-justice.europa.eu.
  151. ^ "Art. 179. Konst. - Powoływanie sędziów - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej". www.arslege.pl.
  152. ^ "Czym zajmuje się Trybunał Konstytucyjny?". www.infor.pl.
  153. ^ Norman Davies (1996). Europa: een geschiedenis​Oxford Universiteit krant. p.699. ISBN 978-0-19-820171-7.
  154. ^ Józef Andrzej Gierowski (1986). Historia Polski, 1505-1764 [Geschiedenis van Polen, 1505–1764] (in het Pools). Państwowe Wydawnictwo Naukowe. p. 251 ISBN 978-83-01-03732-1​Opgehaald 26 oktober 2014.
  155. ^ Nieuws, Polsat. "100 lat temu Polki, jako jedne z pierwszych w Europie, uzyskały prawo wyborcze - Polsat News". polsatnews.pl.
  156. ^ https://knoema.com/atlas/Poland/Homicide-rate#:~:text=Poland%20%2D%20Homicide%20rate&text=In%202018%2C%20homicide%20rate%20for,per%20100%2C000%20populatie % 20in% 202018.
  157. ^ "Polen verkrachtingspercentage, 2003-2019 - knoema.com". Knoema.
  158. ^ "Historia Centrum Praw Kobiet" [Geschiedenis van het Centrum voor Vrouwenrechten]. Centrum Praw Kobiet (in het Pools). 2012. Gearchiveerd van het origineel op 2 maart 2015.
  159. ^ "Frauen, www.eurotopics.net"​Gearchiveerd van het origineel op 2 februari 2014.
  160. ^ "The International Encyclopedia of Sexuality: Poland"​29 juli 2010. Gearchiveerd van het origineel op 29 juli 2010.
  161. ^ Nzongola-Ntalaja; Krieger, Joel; Crahan, Margaret E .; Jacobs, Lawrence R .; Joseph, William A .; Paul, James A. (2 augustus 2001). De Oxford-partner in de politiek van ... - Google Books. ISBN 9780195117394​Opgehaald 20 januari 2011.
  162. ^ "De grondwet van de Republiek Polen". en.wikisource.org.
  163. ^ "Herverdeling van zetels in het Europees Parlement na Brexit | Nieuws | Europees Parlement". www.europarl.europa.eu​31 januari 2020.
  164. ^ "Het 'nieuwe' Polen en zijn buren". Centrum voor Europese hervorming.
  165. ^ "Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex)". Europeese Unie​16 juni 2016.
  166. ^ "OVSE / ODIHR". Onderwijs voor democratisch burgerschap en mensenrechteneducatie (EDC / HRE).
  167. ^ "Polska w grupie G20: jeśli tam nie będziemy, inni będą decydować za nas". PolskieRadio.pl.
  168. ^ Amos Yoder (1993). Communisme in transitie: het einde van de Sovjet-rijken​Taylor en Francis. p.58. ISBN 978-0-8448-1738-5​Opgehaald 1 januari 2016.
  169. ^ Bob Reinalda (11 september 2009). Routledge Geschiedenis van internationale organisaties: van 1815 tot heden​Routledge. p. 369 ISBN 978-1-134-02405-6. Gearchiveerd van het origineel op 1 januari 2016​Opgehaald 1 januari 2016.
  170. ^ Pridham, Geoffrey; Haring, Eric; Sanford, George; Politics, University of Bristol Dept van (1 januari 1997). Building Democracy: 2nd Edition​A&C Zwart. ISBN 9780718500993 - via Google Books.
  171. ^ "Foreign Relations of the United States, 1958-1960, Oost-Europa; Finland; Griekenland; Turkije, deel X, deel 2 - Office of the Historian". history.state.gov.
  172. ^ een b Grushenko, Kateryna (12 november 2010). "Poolse vertegenwoordiger: 'Polen staat klaar om Oekraïne te helpen zolang u geïnteresseerd bent'". Kiev Post​Opgehaald 28 juli 2011.
  173. ^ Gera, Vanessa. "Met de ontmoeting in het Midden-Oosten verslaat Polen Trump, maar riskeert andere banden". www.timesofisrael.com.
  174. ^ Ryszard Zięba, Polen's buitenlands en veiligheidsbeleid Springer, 2020) online
  175. ^ "Polen vormt een nieuwe defensiemacht om bedreigingen vanuit Rusland af te weren"​Opgehaald 1 januari 2017.
  176. ^ een b c "Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP" (Pdf). www.wp.mil.pl (in het Pools). Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 1 oktober 2008​Opgehaald 26 september 2008.
  177. ^ Day, Matthew (5 augustus 2008). "Polen beëindigt dienstplicht". Telegraaf​Londen​Opgehaald 28 juli 2011.
  178. ^ "Polska zakończyła udział w misjach po auspicjami ONZ - Wiadomości z kraju i ze świata - Gazeta Prawna - Partner pracodawcy, narzędzie specjalisty"​Gazetaprawna.pl. 31 december 2009​Opgehaald 2 november 2011.
  179. ^ "Ongevaldatabase". AirDisaster.com​Opgehaald 12 december 2010.
  180. ^ "Hoge Poolse figuren omgekomen bij vliegtuigcrash"​BBC. 11 april 2010.
  181. ^ Adamowski, Jaroslaw (15 april 2016). "Poolse minister van Defensie: militair moderniseringsprogramma ondergefinancierd".
  182. ^ "Modernizacja Techniczna" (Pdf)​18 januari 2013. Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 18 januari 2013.
  183. ^ "Poolse marine koopt nieuwe onderzeeër". Defensie Nieuws​Opgehaald 14 december 2014.
  184. ^ "- 15 tys. Zimowych mundurów trafi do jednostek"​Policja.pl. 30 september 2009​Opgehaald 28 juli 2011.
  185. ^ "Nowe radiowozy dla policji"​Moto.onet.pl. 3 maart 2009. Gearchiveerd van het origineel op 22 augustus 2011​Opgehaald 28 juli 2011.
  186. ^ Jan Cienski, Warschau, De groei van Polen trotseert de crisis in de eurozone Financiële tijden, 1 juli 2012. Internetarchief.
  187. ^ "Pracujący w rolnictwie, przemyśle and usługach | RynekPracy.org".
  188. ^ Schwab, Klaus. "The Global Competitiveness Report 2010–2011" (Pdf)​Wereld Economisch Forum. blz. 27 (41/516)​Opgehaald 25 april 2011.
  189. ^ PAP, 9 mei 2013 Polska żywność - fundament polskiego eksportu - 2012 kolejnym rokiem rekordowego eksportu żywności. Ministerstwo Skarbu Państwa (internetarchief).
  190. ^ GUS, Najwięksi partnerzy handlowi Polski: kto kupuje nasze produkty? 9 juli 2014 (internetarchief)
  191. ^ "Uitvoer van goederen en diensten (% van bbp) | gegevens". data.worldbank.org.
  192. ^ Ministerstwo Gospodarki, Polen - kierunki eksportu en najchętniej kupowane produkty z naszego kraju. 8 december 2013 Euro-Dane :: Ekonomia Unii Europejskiej (internetarchief). Meest belangrijk importeurs van de export van Polen in 2012, grafiek. Manifo (Ver terug).
  193. ^ Workman, Daniel (2 maart 2019). "De beste handelspartners van Polen". 'S Werelds beste export​Opgehaald 27 maart 2019.
  194. ^ een b Thomas White International (september 2011), Prominente banken in Polen. Spotlight opkomende markten. Banksector in Polen (internetarchief). Ontvangen 6 november 2014.
  195. ^ Wereldbank.org, Wereldwijd verslag over financiële ontwikkeling 2014. Bijlage B. Belangrijkste aspecten van financiële inclusie (pdf-bestand, directe download). Ontvangen op 6 november 2014. Er zijn 32,3 aanbieders per 100.000 volwassenen in Polen volgens de Financial Access Survey (FAS) van het IMF. Ter vergelijking: in de Verenigde Staten zijn dat er 35,4, maar in Cyprus maar liefst 103,9.
  196. ^ Wereldbank, Financiële inclusiegegevens. Landendashboard: Polen. De Wereldbankgroep. Ontvangen 6 november 2014.
  197. ^ Patrycja Maciejewicz, Leszek Baj, Polska żywność jedzie w świat. Pełno niespodzianek 2012-04-07, Wyborcza.biz (internetarchief).
  198. ^ PAP, Meer dan 80 proc. eksportu żywności z Polski naar przetworzone produkty spożywcze 10 oktober 2014 Portal Spozywczy.pl (internetarchief).
  199. ^ IBP USA (2012). Landstudiegids voor Polen Deel 1 Strategische informatie en ontwikkelingen​Lulu.com. ISBN 978-1-4387-7534-0​Opgehaald 25 april 2017 - via Google Books.
  200. ^ Dorota Szałtys (oktober 2012). "Współczesne migracje zagraniczne Polaków-w świetle badań bieżących i wyników NSP 2011" [Hedendaagse internationale migratie van Polen - volgens enquêtes, onderzoek en de volkstelling van 2011] (Pdf). 3e Internationale Wetenschappelijke Conferentie "Kwaliteit en levensomstandigheden en demografische processen in Centraal-Europa in de moderne tijd" (in het Pools)​Opgehaald 23 januari 2015.
  201. ^ Karolina Nowakowska (24 oktober 2014). ""Polska mnie rozczarowała ". W emigracji nie chodzi już tylko o pieniądze" ["Polen heeft me teleurgesteld." Migratie gaat niet alleen om het geld] (in het Pools). gazetaprawna.pl​Opgehaald 23 januari 2015.
  202. ^ "Jong, ondermaats en arm in Polen"​Wereldbank.org. 10 februari 2014​Opgehaald 3 juni 2014.
  203. ^ Christian Dustmann; Tommaso Frattini; Anna Rosso (2012). "Het effect van emigratie uit Polen op de Poolse lonen" (Pdf) (29/12). Centrum voor onderzoek en analyse van migratie, Departement Economie, University College London​Opgehaald 18 januari 2015. Cite journal vereist | journal = (helpen)
  204. ^ "GUS podał najnowsze dane dot. Bezrobocia w Polsce"​23 oktober 2018​Opgehaald 28 oktober 2018.
  205. ^ Ivana Kottasová. "Brain drain eiste 1,7 miljoen jongeren. Dus dit land schrapt zijn inkomstenbelasting". CNN​Opgehaald 30 juli 2019.
  206. ^ Tablice Szkolne - Geografie (in het Pools). Warszawa: Adamantan. 2012. ISBN 978-83-7350-188-1.
  207. ^ "Poolse economie wordt gezien als stabiel en concurrerend". Warschau Business Journal​9 september 2010. Gearchiveerd van het origineel op 13 september 2010​Opgehaald 28 juli 2011.
  208. ^ Dorota Ciesielska-Maciągowska (5 april 2016). "Honderden buitenlandse bedrijven overgenomen door Poolse bedrijven in het afgelopen decennium". Centraal-Europese financiële waarnemer​Opgehaald 17 juni 2017.
  209. ^ "200 Największych Polskich Firm 2017". Wprost Rankingi (in het Pools)​Opgehaald 11 december 2017.
  210. ^ "Reizen en toerisme in Polen". www.euromonitor.com​Opgehaald 12 oktober 2009.
  211. ^ Konopacki, Stanisław (12 maart 2009). Polska pięć lat in Unii Europejskiej​WSMIP UŁ. ISBN 9788388679841 - via Google Books.
  212. ^ Persbericht (5 november 2012). "Internationaal toerisme sterk ondanks onzekere economie"​Wereldorganisatie voor toerisme UNWTO. Gearchiveerd van het origineel op 18 februari 2013​Opgehaald 6 februari 2013.
  213. ^ maart 2020, prijs Filip Frydrykiewicz-9 (9 maart 2020). "Bez pomocy państwa upadną tysiące firma turystycznych".
  214. ^ een b "UNTWO World Tourism Barometer, Vol.5 No.2" (Pdf). www.tourismroi.com​Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 25 maart 2009​Opgehaald 12 oktober 2009.
  215. ^ Neil Wilson; Tom Parkinson; Richard Watkins (2005). "De adelaarsnesten". Polen​Eenzame planeet. ISBN 9781740595223 - via Google Books.
  216. ^ Ophalen, Gilly (7 maart 2019). De 50 grootste kastelen en paleizen van de wereld​Icoon Boeken. ISBN 9781785784583 - via Google Books.
  217. ^ "World Energy Trilemma: 2013 Energy Sustainability Index" (Pdf)​Wereld Energieraad. 2013. Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 28 maart 2014​Opgehaald 18 januari 2014.
  218. ^ "EU Commissie - Energie factsheet P74" (Pdf)​Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 9 juli 2011​Opgehaald 28 juli 2011.
  219. ^ "PAIH | Transport". www.paih.gov.pl.
  220. ^ "Autostrady :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad - Serwis informacyjny". www.gddkia.gov.pl.
  221. ^ "National Road Rebuilding Program (Pools)"​Bip.mswia.gov.pl. 16 februari 2006​Opgehaald 28 juli 2011.
  222. ^ "Lengte van het spoorwegnet in Europa 2017, per land". Statista.
  223. ^ "Super pociągi zamiast autostrad (Pools)". TVN24​23 december 2009. Gearchiveerd van het origineel op 20 juli 2011​Opgehaald 25 december 2009.
  224. ^ een b Richard Francis Mold (1993). Een eeuw van röntgenstraling en radioactiviteit in de geneeskunde: met de nadruk op fotografische opnamen uit de beginjaren​p. 19. ISBN 978-0-7503-0224-1 - via Google Books.
  225. ^ Nodzyńska, Małgorzata; Cieśla, Paweł (2012). Van alchemie tot heden - de keuze van biografieën van Poolse wetenschappers​Krakau: Pedagogische Universiteit van Krakau. ISBN 978-83-7271-768-9.
  226. ^ "Biografie van Nicolaus Copernicus: feiten en ontdekkingen"​Opgehaald 6 april 2018.
  227. ^ Wolak, Arthur J. (12 maart 2004). Forced Out: The Fate of Polish Jewry in Communistisch Polen​Arthur Wolak. ISBN 9781587362910 - via Google Books.
  228. ^ Barcikowska, Renata (1 september 2016). "Onderzoeksinstituten in Polen - evaluatie van hun plaats en rol in de innovatieve politiek in Polen". Marketing van wetenschappelijke en onderzoeksorganisaties. 21 (3): 141–154. doi:10.14611 / minib.21.09.2016.12. S2CID 199470591​Gearchiveerd van het origineel op 1 mei 2020 - via content.sciendo.com.
  229. ^ een b Newswire Polen ontpopt zich als de Europese R & D-hub ondanks gunstige omstandigheden in Azië-Pacific
  230. ^ "Onderwerpgalerijen". chicagotribune.com​Opgehaald 6 februari 2012.[dode link]
  231. ^ "Polen - R & D; centrum"​Pools Agentschap voor informatie en buitenlandse investeringen. Gearchiveerd van het origineel op 19 februari 2008​Opgehaald 22 november 2007.
  232. ^ KPMG Sp. z o.o. "Waarom Polen?". www.paiz.gov.pl​p. 3​Opgehaald 27 augustus 2011. Meer dan 80% van de buitenlandse investeerders beschouwt de resultaten van hun investeringen tot nu toe als positief of zeer positief en geen van de onderzochte bedrijven gaf een negatief advies.
  233. ^ "458 lat temu Zygmunt August stworzył polską pocztę". NIEZALEZNA.PL​18 oktober 2016.
  234. ^ "23 maart 1928 r. Powstała Polska Poczta, Telegraf i Telefon". nowahistoria.interia.pl.
  235. ^ "Jaarverslag 2013" (Pdf)​Poczta Polska.
  236. ^ "Poczta Polska negeert IPO-plannen". WBJ​18 april 2017. Gearchiveerd van het origineel op 29 april 2017​Opgehaald 7 mei 2017.
  237. ^ "Vruchtbaarheidscijfer in Polen 1950-2020". www.macrotrends.net.
  238. ^ "Polen: vruchtbaarheidscijfer 1800-2020". Statista.
  239. ^ een b "Polen Demografisch Profiel 2019". www.indexmundi.com.
  240. ^ "Polen Sterftecijfer 1950-2020". www.macrotrends.net.
  241. ^ bestand: /// C: /Users/User/Downloads/Katowice.pdf
  242. ^ Santora, Marc (26 maart 2019). "Polen vermorzelt immigranten, maar neemt stilletjes christenen mee". De New York Times.
  243. ^ Walker, Shaun (18 april 2019). "'Een hele generatie is weg ': Oekraïners zoeken een beter leven in Polen'. The Guardian.
  244. ^ "Polen arbeidskloof opvullen". Polen vandaag​Opgehaald 24 maart 2019.
  245. ^ "Centra van Poolse immigratie in de wereld - VS en Duitsland"​Cultuur.polishsite.us. 15 maart 2003. Gearchiveerd van het origineel op 10 maart 2011​Opgehaald 12 april 2010.
  246. ^ "Poolse diaspora (Polonia) wereldwijd"​Cultuur.polishsite.us. Gearchiveerd van het origineel op 4 september 2010​Opgehaald 12 april 2010.
  247. ^ "Welke lokale en vreemde talen spreken Litouwse mensen? | Echt Litouwen". www.truelithuania.com.
  248. ^ Lazdiņa, Sanita; Marten, Heiko F. (3 november 2018). Meertaligheid in de Baltische staten: maatschappelijke discoursen en contactverschijnselen​Springer. ISBN 9781137569141 - via Google Books.
  249. ^ "Welke talen worden in Polen gesproken?". WorldAtlas.
  250. ^ http://www.diskusija.lt/languages/languages-we-translate/polish-translation/#:~:text=Polish%20Language%20Facts&text=There%20are%20approximate%2040%20million,Lithuania%2C%20Belarus% 2C% 20en% 20 Oekraïne.
  251. ^ "Wet van 6 januari 2005 betreffende nationale en etnische minderheden en betreffende de regionale talen" (Pdf) - via GUGiK.gov.pl.
  252. ^ "Polen-Analysen. Die Kaschuben" (Pdf). Länder-Analysen (In het Duits). Polen NR. 95: 10-13. September 2011.
  253. ^ "Acta Cassubiana. Vol. XVII (kaart op p. 122)". Instytut Kaszubski. 2015​Opgehaald 9 februari 2018.
  254. ^ "Kaschuben heute: Kultur-Sprache-Identität" (Pdf) (In het Duits). 2007​Opgehaald 3 januari 2016.
  255. ^ Volgens Ethnologue de volgende Romani-talen worden in Polen gesproken: Romani Vlax, Romani Karpaten, Romani Sinte, Baltische Romani​Zien: Ethnologue. Talen van de wereld, Ethnologue-rapport voor Polen Gearchiveerd 4 januari 2013 op de Wayback-machine
  256. ^ "TNS Polska: ponad połowa Polaków zna język angielski" [TNS Polen: meer dan de helft van de Polen kent Engels] (in het Pools). onet.pl. 17 juni 2015​Opgehaald 10 februari 2016.
  257. ^ "Jakie języki obce znają Polacy?". serwisy.gazetaprawna.pl.
  258. ^ een b "Infographic - Religiositeit van Poolse inwoners". stat.gov.pl.
  259. ^ "Ilu Polaków uczestniczy we Mszy św.? SPRAWDŹ statystyki ISKK". wpolityce.pl.
  260. ^ Dr. Zbigniew Pasek, Jagiellonische Universiteit, "Wyznania religijne" (in het Pools). Gearchiveerd van het origineel op 28 november 2006​Opgehaald 15 september 2007. Verder lezen: Ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania z dnia 17 V 1989 z najnowszymi nowelizacjami z 1997 roku.
  261. ^ Michał Tymiński. "Kościół Zielonoświątkowy" (in het Pools). Gearchiveerd van het origineel op 2 januari 2005​Opgehaald 14 september 2007.
  262. ^ "Konkordat"​Sejm. 28 juli 1993​Opgehaald 28 juni 2014.
  263. ^ Gniazdo - Rodzima wiara i kultura, nr 2 (7) / 2009 - Ratomir Wilkowski: Rozważania o wizerunku rodzimowierstwa na przykładzie ...
  264. ^ Oplossingen, Keios. "Rodzimy Kościół Polski". Rodzimy Kościół Polski​Opgehaald 27 maart 2019.
  265. ^ "Heidendom in Polen". De wilde jacht​6 juli 2016​Opgehaald 27 maart 2019.
  266. ^ Norman Davies (30 maart 2005). God's Playground: De oorsprong in 1795​Columbia University Press. p.57. ISBN 978-0-231-12817-9​Opgehaald 5 april 2012.
  267. ^ Halina Lerski (30 januari 1996). Historisch woordenboek van Polen, 966–1945​ABC-CLIO. p. 27. ISBN 978-0-313-03456-5​Opgehaald 5 april 2012.
  268. ^ Juliusz Bardach, Boguslaw Lesnodorski en Michal Pietrzak, Historia panstwa in prawa polskiego Warschau: Paristwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, pp.53-54
  269. ^ Chrystianizacja Polski południowej. Materiały sesji naukowej odbytej 29 czerwca 1993 roku, Kraków, 1994
  270. ^ Norman Davies (30 maart 2005). God's Playground: De oorsprong in 1795​Columbia University Press. pp.15–17. ISBN 978-0-231-12817-9​Opgehaald 5 april 2012.
  271. ^ Zawada, Grażyna (29 augustus 2013). "Heropleving van voorchristelijke overtuigingen in Polen"​Opgehaald 27 maart 2019.
  272. ^ Polska Akademia Nauk. Komitet Słowianoznawstwa (1967). Słownik starożytności słowiańskich: encyklopedyczny zarys kultury słowian od czasów najdawniejszych​Zkład Narodowy im. Ossolińskich. p. 247​Opgehaald 27 maart 2013. Widziano tegen M. wodza powstania pogańsko-ludowego
  273. ^ Adam Zamojski, "The Polish Way". New York: Hippocrene Books, 1987
  274. ^ "Casimir Liszinski, geëxecuteerd wegens atheïsme - Michael Nugent".
  275. ^ Wilde, Robert. "Paus Johannes Paulus II 1920-2005". About.com​Opgehaald 1 januari 2009.
  276. ^ Domínguez, Juan: 2005[volledig citaat nodig]
  277. ^ "Paus Johannes Paulus II en het communisme"​Tekst in het publieke domein. Mag vrij verspreid worden. Geen rechten voorbehouden. Gearchiveerd van het origineel op 11 december 2008​Opgehaald 1 januari 2009.
  278. ^ 'Gigantisch Jezus-standbeeld in Polen distribueert nu wifi naar lokale parochie'. Yup dat bestaat​4 juni 2019. Gearchiveerd van het origineel op 29 juni 2019​Opgehaald 28 juni 2019.
  279. ^ "Zdjęcie Ossolin - zdjęcia, fotografia Ossolin"​Opgehaald 1 januari 2017.
  280. ^ "Polen Gids: Het Poolse gezondheidszorgsysteem, Een inleiding: de Poolse gezondheidszorg is gebaseerd op een algemeen". Justlanded.com​Opgehaald 28 juli 2011.
  281. ^ Pranav (25 december 2010). "POLEN: Gezondheid"​Opgehaald 24 april 2017.
  282. ^ "Poolse ziekenhuizen". Polenpoland.com​Opgehaald 28 juli 2011.
  283. ^ "| Rapporten over menselijke ontwikkeling". hdr.undp.org.
  284. ^ Jan IJ. van der Meer (2002). Literaire activiteiten en attitudes in het Stanislaviaanse tijdperk in Polen (1764–1795): een sociaal systeem?​Rodopi. p. 233. ISBN 978-90-420-0933-2​Opgehaald 26 april 2012.
  285. ^ Norman Davies (2005). God's Playground: 1795 tot heden​Columbia University Press. p.167. ISBN 978-0-231-12819-3. OCLC 660185612.
  286. ^ "Resultaten van PISA 2012 in focus" (Pdf)​OESO. 3 december 2013​Opgehaald 17 juli 2018.
  287. ^ OESO (2009). "De impact van de onderwijshervorming van 1999 in Polen"​Opgehaald 17 september 2010.
  288. ^ Centraal Bureau voor de Statistiek: Studenci szkół wyższych (łącznie z cudzoziemcami) na dzień 30 XI 2008. Aantal studenten aan de Poolse instellingen voor hoger onderwijs, per 30 november 2008. Ontvangen 13 juni 2012. Gearchiveerd op Archive.org op 28 oktober 2008. (in het Pools)
  289. ^ een b "Studeer in Polen". studies.info​Opgehaald 27 maart 2019.
  290. ^ Adam Zamoyski, The Polish Way: een duizendjarige geschiedenis van de Polen en hun cultuur​Gepubliceerd 1993, Hippocrene Books, Polen, ISBN 978-0-7818-0200-0
  291. ^ "Biało-Czerwoni - definicja, synonimy, przykłady użycia". sjp.pwn.pl.
  292. ^ een b c Ministerie van Buitenlandse Zaken van Polen, 2002–2007, Een overzicht van de Poolse cultuur Toegangsdatum 13 december 2007.
  293. ^ Łyczak, Bartłomiej (1 januari 2011). "Het doodskistportret en de viering van de dood in de Pools-Litouwse Gemenebest in de moderne tijd". IKON. 4: 233–242. doi:10.1484 / J.IKON.5.100699.
  294. ^ "Zabytki nieruchome". www.nid.pl.
  295. ^ "Album" 100 pomników historii"". www.nid.pl.
  296. ^ "prawo magdeburskie - Szkolnictwo.pl". www.szkolnictwo.pl.
  297. ^ Szolginia, Witold (1992). Architektura​Warschau: Sigma NIET. p. 152. ISBN 83-85001-89-1.
  298. ^ "Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 grudnia 2014 r. W sprawie ogłoszenia jednolitego textu ustawy of dniach wolnych od pracy". isap.sejm.gov.pl.
  299. ^ "Opłatek i pierwsza gwiazdka czyli wigilijne tradycje". wegorzewo.wm.pl.
  300. ^ 'Waarom laten palen op kerstavond een stoel leeg?'. Culture.pl.
  301. ^ "turoń - słownik języka polskiego i poradnia językowa - Dobry słownik". DobrySłownik.pl.
  302. ^ een b Borodo, Michał (22 februari 2020). Engelse vertalingen van Korczak's Children's Fiction: A Linguistic Perspective​Springer Nature. ISBN 9783030381172 - via Google Books.
  303. ^ "Śmigus-Dyngus: Polen's nationale watergevechtsdag". Culture.pl.
  304. ^ "Zomer in Warschau | Dingen die je alleen in de zomer kunt doen"​21 oktober 2018.
  305. ^ "De muziekgerechten van de Poolse vasa's" (Pdf). www.semper.pl​p. 244. Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 29 mei 2009​Opgehaald 13 mei 2009.
  306. ^ Nico Paul (2004–13). "Ballades (Frédéric Chopin)". Chopin Music​Gearchiveerd van het origineel op 16 januari 2013​Opgehaald 7 januari 2013.
  307. ^ "Jan Matejko Academie voor Schone Kunsten - Plaats"​Culture.pl​Opgehaald 31 augustus 2017.
  308. ^ "Geschiedenis"​Opgehaald 31 augustus 2017.
  309. ^ Cross, Mary (31 augustus 2017). Madonna: A Biography​Greenwood Publishing Group. p. 47. ISBN 978-0-313-33811-3​Opgehaald 31 augustus 2017 - via Google Books.
  310. ^ "Neem een ​​kijkje in Madonna's Blue-Chip Art Collection van $ 100 miljoen". artnet Nieuws​17 maart 2015​Opgehaald 31 augustus 2017.
  311. ^ "Caziel biografie". Whitford Fine Art​Opgehaald 31 augustus 2017.
  312. ^ Jacek Malczewski. "Twórca"​Culture.pl​Opgehaald 31 augustus 2017.
  313. ^ Henryk Siemiradzki. "Artiest"​Culture.pl​Opgehaald 31 augustus 2017.
  314. ^ "Dame met de hermelijn - door Leonardo Da Vinci". LeonardoDaVinci.net.
  315. ^ "Szydłowiec" (Pdf). www.szydlowiec.pl​p. 9. Gearchiveerd van het origineel (Pdf) op 23 juni 2006​Opgehaald 23 april 2009.
  316. ^ Many designs imitated the arcaded courtyard and arched loggias of the Wawel palace. Michael J. Mikoś. "Renaissance Cultural Background". www.staropolska.pl​p. 9​Opgehaald 23 april 2009.
  317. ^ Stanley, John (2004). "Reviewed Work: Literary Activities and Attitudes in the Stanislavian Age in Poland (1764–1795): A Social System? by Jan I.J. van der Meer". Canadese Slavische Papers. 46 (1/2): 226–229. JSTOR 40870954.
  318. ^ Centrum, UNESCO Werelderfgoed. "Wooden Churches of Southern Małopolska". whc.unesco.org.
  319. ^ Centrum, UNESCO Werelderfgoed. "Houten Tserkvas van de Karpaten in Polen en Oekraïne". whc.unesco.org.
  320. ^ Koca, B. (2006). "Polish Literature – The Middle Ages (Religious writings)" (in het Pools). Gearchiveerd van het origineel op 8 november 2006​Opgehaald 10 december 2006.
  321. ^ Szewczyk, Katarzyna. "The Chronicle of Gallus Anonymus. The Zamojski Codex". pamiecpolski.archiwa.gov.pl​Opgehaald 24 mei 2017.
  322. ^ "Polish literature - Romanticism". Encyclopedia Britannica.
  323. ^ Dyczewski, Leon (29 July 2002). Waarden in de Poolse culturele traditie​CRVP. ISBN 9781565181427 - via Google Books.
  324. ^ www.ideo.pl, Ideo Sp. z o.o.​ "The manuscript with the first ever sentence in Polish has be [sic] digitalized – News – Science & Scholarship in Poland". scienceinpoland.pap.pl​Gearchiveerd van het origineel op 21 augustus 2017​Opgehaald 24 mei 2017.
  325. ^ "The first sentence in Polish in the UNESCO register". #Poland​Opgehaald 24 mei 2017.
  326. ^ "Polish Libraries – Wiesław Wydra: The Oldest Extant Prose Text in the Polish language. The Phenomenon of the Holy Cross Sermons". polishlibraries.pl​Opgehaald 24 mei 2017.
  327. ^ Carter, F.W. (2006). Handel en stedelijke ontwikkeling in Polen: een economische geografie van Krakau, vanaf de oorsprong tot 1795​Cambridge University Press. p. 364 ISBN 978-0-521-02438-9.
  328. ^ "Wincenty Kadłubek – pierwszy rodzimy kronikarz"​Opgehaald 24 mei 2017.
  329. ^ "Dwujęzyczność w twórczości Jana Kochanowskiego". fp.amu.edu.pl.
  330. ^ "Jan Łaski – Parafia Ewangelicko-Reformowana w Warszawie". Parafia Ewangelicko-Reformowana w Warszawie​Opgehaald 24 mei 2017.
  331. ^ Evonne Levy (April 2004). Propaganda and the Jesuit Baroque​University of California Press. ISBN 978-0-520-23357-7​Opgehaald 24 mei 2017.
  332. ^ "Jan Chryzostom Pasek". Encyclopædia Britannica​Opgehaald 24 mei 2017.
  333. ^ Peter Melville Logan, ed. (2014). De encyclopedie van de roman​Associate editors:Olakunle George, Susan Hegeman, EfraÃn Kristal. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-77907-1​Opgehaald 24 mei 2017 - via Google Books.
  334. ^ Eunice L. Blavascunas (2008). The Peasant and Communist Past in the Making of an Ecological Region: Podlasie, Poland​p. 98. ISBN 978-0-549-65633-3.
  335. ^ "Adam Mickiewicz – Artist – Culture.pl"​Opgehaald 24 mei 2017.
  336. ^ "Adam Mickiewicz – Adam Mickiewicz Poems – Poem Hunter". www.poemhunter.com​Opgehaald 24 mei 2017.
  337. ^ "The Joseph Conrad Society (UK) Official Website". josephconradsociety.org​Opgehaald 10 februari 2016.
  338. ^ "The Joseph Conrad Society of America". josephconrad.org​Opgehaald 10 februari 2016.
  339. ^ "Joseph Conrad". Encyclopædia Britannica​Opgehaald 24 mei 2017.
  340. ^ "Multilingualism and literature: 10 authors who write in other languages"​27 december 2012. Gearchiveerd van het origineel op 4 april 2017​Opgehaald 24 mei 2017.
  341. ^ "Facts on the Nobel Prize in Literature". Nobelprize.org​5 oktober 2009​Opgehaald 28 juli 2011.
  342. ^ Adam Gopnik (5 June 2007). "Szymborska's 'View': Small Truths Sharply Etched". npr.org​Opgehaald 12 december 2010.
  343. ^ "Tokarczuk and Handke win Nobel Literature Prizes"​10 October 2019 – via www.bbc.com.
  344. ^ Eve Zibart, The Ethnic Food Lover's Companion, p. 114. "Polish cuisine displays its German-Austrian history in its sausages, particularly the garlicky kielbasa (or kolbasz), and its smoked meats." (p. 108.)
  345. ^ "Polish & Russian-Jewish Cuisine – My Jewish Learning".
  346. ^ Jerzy Pasikowski (2011). "Wpływy kuchni innych narodów na kształt kuchni polskiej (Influences of cuisines of other nations in Polish cuisine)"​Portal Gastronomiczny NewsGastro. Gearchiveerd van het origineel op 27 maart 2012​Opgehaald 9 maart 2014.
  347. ^ jadwiga49hjk, Author (10 November 2015). "à la Polonaise".
  348. ^ Polish Meals – Polish Food – Polish Cuisine Gearchiveerd 28 maart 2017 op de Wayback-machine​Ontvangen 6 juni 2011.
  349. ^ "Kasha, extended definition". Webster's online woordenboek​Gearchiveerd van het origineel op 31 mei 2013​Opgehaald 6 juni 2011.
  350. ^ "Traditional celebrations: Wigilia article from Pope John Paul II". Polish Center​Centrum Polonijne w Jorba Linda, California. Gearchiveerd van het origineel op 30 november 2014.
  351. ^ "Tomatensoep, altijd zelfgemaakt, is een van de eerste dingen die een Poolse kok leert bereiden." [in:] Marc E. Heine. Polen. 1987
  352. ^ "Tu się w lasy schroniły wygnane ze zbytkowych stołów, narodowe potrawy, Barszcz, Bigos, Zrazy, Pirogi ik Pieczeń" [in:] Jan N. de Bobrowicz. Maxymilian arcyksiąże Austryacki obrany Król polski. 1848. s. 74; "barszcz, rosół, sztuka mięsa, pieczenie huzarskie, bigos, pierogi, Kiełbasa z kapustą, przede wszystkim zaś rozmaite kasze" Zbigniew Kuchowicz Obyczaje staropolskie XVII-XVIII wieku. 1975; "pieczeń cielęca pieczona (panierowana), pieczeń cielęca zapiekana w sosie beszamelowym, pieczeń huzarska (=pieczeń wołowa przekładana farszem), pieczeń rzymska (klops), pieczeń rzymska (klops z cielęciny) w sosie śmietanowym, pieczeń rzymska z królika " [in:] Stanisław Berger. Kuchnia polska. 1974.; Polish Holiday Cookery by Robert Strybel. Strybel, Robert (2003). Poolse vakantiekookkunst. ISBN 978-0-7818-0994-8 - via Google Books.
  353. ^ "gorzała – Słownik języka polskiego PWN". sjp.pwn.pl.
  354. ^ "Geschiedenis van de wodkaproductie, op de officiële pagina van de Polish Spirit Industry Association (KRPS), 2007"​Gearchiveerd van het origineel op 30 september 2007.
  355. ^ "Conditions of alcoholic beverages consumption among Polish consumers".
  356. ^ Strybel, Robert; Strybel, Maria (31 March 2019). Poolse Heritage Cookery​Hippocrene Books. ISBN 9780781811248​Opgehaald 31 maart 2019 - via Google Books.
  357. ^ "Een minigids voor Poolse zuivelproducten". Culture.pl​Opgehaald 31 maart 2019.
  358. ^ "Maks Faktorowicz: Polak, który stworzył kosmetyczne imperium" [Maks Faktorowicz: A Pole who created a cosmetic empire]. Interia Kobieta (in het Pools)​Opgehaald 24 mei 2017.
  359. ^ "Maksymilian Faktorowicz – człowiek, który dał nam sztuczne rzęsy" [Maksymilian Faktorowicz – a man who gave us false eyelashes]. Polskie Radio (in het Pools)​Opgehaald 24 mei 2017.
  360. ^ Stella Rose Saint Clair (12 February 2014). "Makeup Masters: The History of Max Factor". Beautylish​Opgehaald 24 mei 2017.
  361. ^ een b Miltiades Varvounis (26 February 2015). ""Sarmatism" and Poland's national consciousness". Visegrad Insight​Opgehaald 24 mei 2017.
  362. ^ "Polonaise". Encyclopædia Britannica​Opgehaald 24 mei 2017.
  363. ^ "Some Thoughts On Witzchoura Mantles". Sewing Empire​9 maart 2015​Opgehaald 24 mei 2017.
  364. ^ "The Wrightsman Collection. Vols. 1 and 2, Furniture, Gilt Bronze and Mounted Porcelain, Carpets"​Metropolitan Museum of Art - via Google Books.
  365. ^ Asid, Jeff Fiorito, Allied (13 July 2015). "Fiorito Interior Design: Know Your Sofas Beds: The Lit à la Polonaise".
  366. ^ Lepan, Alen (22 May 2019). "Poland: An ambitious player making a name in the cosmetics industry". Dagelijks Sabah.
  367. ^ https://www.polishcosmetics.pl/CATALOGUE_Cosmetics_Producers_from_Poland_for_US_Market.pdf
  368. ^ Norbert Ziętal (13 July 2013). "Przemyski Inglot ma już 400 sklepów na świecie" [Przemysl Inglot already has 400 stores in the world]. Strefa Biznesu (in het Pools).
  369. ^ "Over ons"​Inglot Cosmetics​Opgehaald 5 juli 2017.
  370. ^ Luke Tugby (18 January 2016). "At a glance: Polish retailer LPP, the fashion giant nearing a UK debut". Retail Week​Opgehaald 9 september 2016.
  371. ^ "Polish Companies Highly Value Hamburg For Their Expansion Plans". Hamburg News​21 januari 2015. Gearchiveerd van het origineel op 29 augustus 2016​Opgehaald 9 september 2016.
  372. ^ "Polish retailer LPP Group opens largest Reserved store in Russia". Retail Me​4 april 2016​Opgehaald 9 september 2016.
  373. ^ "Top 10 Most Beautiful Polish Women"​Opgehaald 25 mei 2019.
  374. ^ een b "A Foreigner's Guide to Polish Cinema"​Culture.pl​Opgehaald 6 april 2018.
  375. ^ "Film Culture: Brno 1945–1970. The History of Distribution, Exhibition and Reception". www.phil.muni.cz​Opgehaald 6 april 2018.
  376. ^ "The Quietus – Film – Film Reviews – Peasant Company Excepted: Andrzej Wajda's The Promised Land". De Quietus​Opgehaald 31 maart 2019.
  377. ^ Denby, David (27 May 2014). ""Ida": A Film Masterpiece"​Opgehaald 6 april 2018 - via www.newyorker.com.
  378. ^ "Polish game developers: It's time to get to know them better!"​Opgehaald 7 september 2018.
  379. ^ Luke Graham (14 October 2015). "Poland's video game sector powers up". CNBC.
  380. ^ "7 Highly Addictive Polish Video Games You Should Try Out"​Opgehaald 7 september 2018.
  381. ^ "How Poland turned into a video game powerhouse"​Opgehaald 7 september 2018.
  382. ^ John Gaudiosi (3 March 2016). "Poland Is Home to the Biggest eSports Event in the World". Fortuin.
  383. ^ "FIFA World Cup Statistics-Poland"​FIFA​Opgehaald 12 december 2010.
  384. ^ "FIFA Statistics – Poland"​Opgehaald 12 december 2010.
  385. ^ "Poland hosts Euro 2012!"​warsaw-life.com​Opgehaald 12 december 2010.
  386. ^ Kevin Meynell & Marcin Babnis (7 July 2004), History of Polish Speedway. Belangrijkste competities. Reglement. Ontvangen 23 november 2020.
  387. ^ "FIVB Senior World Ranking – Men"​Opgehaald 17 oktober 2019.
  388. ^ "FIVB Volleyball Men's World Championship Poland 2014"​Opgehaald 1 januari 2017.
  389. ^ "Finale"​Opgehaald 13 oktober 2018.
  390. ^ "Speedway World Cup: Poland win 2010 Speedway World Cup"​worldspeedway.com. Gearchiveerd van het origineel op 10 mei 2011​Opgehaald 18 december 2010.
  391. ^ Torg (17 July 2011). "Poland – Speedway World Champions for the Third Time in a Row!". PolishForums.com​Gearchiveerd van het origineel op 28 oktober 2014.
  392. ^ Final: Heat 25, DPŚ Gorzów 2011, 16 July 2011 (2:15 min). Polacy mistrzami! Aan YouTube
  393. ^ Summer Sports in Poland at Poland For Visitors Online. Retrieved 2 November 2014.

Externe links